Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Yavuz Sultân Selim
Osmanlı'da Tasavvufi Hayat
Kıbrıs Adasının Alınması
İlk Tersaneler
Kapıkulu Ocaklarından Acemi Ocağı
Şeyhi
Kuruçeşme'deki Osmanlı Eserleri
Sofu Mehmet Paşa
Necmeddin Halil Onan
Mücellitlik ve Müzehhiplik

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Çorlulu Ali Paşa

Çorlu'da bir köylünün veya bir berberin oğludur. Vefatında kırk yaşını geçtiğinin kaydedilmesine göre, doğumunun takriben 1669 veya 1670 olması muhtemeldir. Kapıcıbaşılardan Türkmen Kara Bayram Ağa'nın himayesini görmüş ve o sayede sarayın seferli koğuşuna alınarak Enderunda yetişmiş ve hassa çuhadarı olmuştur.

II. Mustafa, Kapıkulu ocaklarına maaş dağıtımını müteakip kanun üzere sadrâzam Amcazâde Hüseyin Paşa'ya memnuniyetini havi göndermiş olduğu hatt-ı hümâyunla biri kürklü diğeri sade iki hilati çuhadar Çorlulu Ali Ağa ile göndermişti; bu sırada padişahın silahdarı Gürcü İbrahim Ağa hasta idi. Ali Ağa, sadr-ı âzamın ayaklarına kapanarak İbrahim Ağa'nın yerine kendisinin silahdar olmasını istirham etti ve vezir-i azama:
"—Rikâb-ı hümâyunda benden iyi kapı kethüdası mı istersiniz?" sözleriyle sadrazama hizmet edeceğini söylediğinden Amcazâde'nin ricası üzerine 2 Cemaziyelevvel 1112 ve 15 Ekim 1700'de silahtar oldu.

Çorlulu Ali Ağa bu hizmette pâdişâhın teveccühünü kazandı ve bu teveccüh dolayısıyla devlet işlerine müdahale etmeğe başladı; sadrâzamın arzlarına karşı pâdişâha telkinlerde Bulunuyordu. Sadrâzam Ramî Mehmet Paşa, bunun müdahalelerinden sıkılarak bir kolayını bulup Çorlulu'yu silahtarlıktan uzaklaştırmayı tasarladı.

Bu sırada istanbul'da Cebeciler isyan etmişlerdi. Pâdişâh Edirne'de bulunuyordu, İstanbul kaymakamı Köprülüzâde Abdullah Paşa saklanmıştı. Çorlulu'nun silahdarlıktan uzaklaştırılması için bu vaziyeti müsaid gören Rahmi Paşa, Padişaha:
"— Bu fitnenin zararlarından devleti muhafaza için birkaç müdebbir vezirin vücudu lâzımdır; müstaid kulları içinde silâhdar Çorlulu Ali ağa vardır" demiş ve şeyh-ul islâm Feyzullah Efendi de sadrâzamın sözünü tasdik edince, Çorlulu Ali Ağa o gün yani 1115 Rebiulevvel - 1703 Temmuz'da kubbe vezirliği ile saraydan çıkarılmıştır.

Çorlulu Ali Paşa 1115 Cemaziyelâhırı başlarında (1703 Ekim) Haleb valiliğine tâyin edildi ise de, hareketinden evvel aynı sene Recebinde (Kasım) dördüncü kubbe vezirliğine tâyin olundu ve kısa bir zaman rikâb-ı hümâyun kaymakamlığında bulundu ve Kalaylıkoz Ahmet Paşa'nın sadareti esnasında Trablusşam valiliği ile İstanbul'dan uzaklaştırıldı (1116 Cemaziyelahır -1704 Ekim).

Çorlulu Ali Paşa iki aya varmadan tekrar kubbe vezirliği ile İstanbul'a getirilerek kendisine Teke (Antalya) sancağı has tâyin edildi. 1117 Muharrem -1705 M. de ikinci defa rikâb-ı hümâyun kaymakamı olan Ali Paşa, 19 Muharrem 1118 -30 Mayıs 1706 da Baltacı Mehmet Paşa'nın birinci defaki sadaretinden azli üzerine sadrâzam oldu ve 1708 de de II. Mustafa'nın kızı Emine Sultanla evlendi.

Çorlulu Ali Paşa, Poltava muharebesine kadar isveç -Osmanlı münasebetlerini şiddetle arzu edip Ruslara karşı isveç'le anlaşmayı iptida kendisi ortaya atmışken, sonradan bundan vazgeçerek Rus elçisi Tolstoy'un iğfaliyle İsveç kralı aleyhine harekete başlayıp XII. Şarl'in Türkiye'den çıkarılmasına teşebbüs etmişti; fakat sadr-ı âzamın bu hareketi, ve Ruslardan rüşvet alarak kendisinin aleyhinde çalışmakta olduğu, Demirbaş Şarl tarafından elçisi Kont Ponyatofski vasıtasıyla III. Ahmet'e bildirilerek ve kralın iddiası elçi tarafından ispat olunduğundan Çorlulu Ali Paşa sadaretten azlolunarak yerine Köprülüzâde Numan Paşa sadrâzam oldu (18 Rebiulahır, 1122 -15 Haziran 1710).

Çorlulu Ali Paşa, azlini müteakib Eyüb'de zevcesi sultanın yalısına gitti. Kendisinin malı müsadere edilmeyerek ertesi gün bir hatt-ı hümâyunla Kefe eyâletine tâyin edilerek derhal hareket etmesi emrolundu ve o da hemen Edirne'ye gidip beş yüz kadar kapısı halkıyla oradan yola çıktı ve Tozcu'dan İsmail kasabasına geçeceği sırada aleyhtarlarının tezviratına kapılan pâdişâh, hiddetlenerek tevkifini emretti ve lstanbul'dan gönderilen kapıcıbaşı Mustafa Ağa kendisini geri döndürdü.

Edirne'ye gelen Çorlulu Ali Paşa, orada kapısı halkını dağıtıp, Gelibolu'dan bir çekdiri ile Midilli'ye gönderilerek kalede hapsolundu ve kendisine :
"— Senden iki bin kese matlûptur; bir akçesinden geçilmez; vermedikçe buradan kurtulmak emri muhaldir" denildi.

Çorlulu, kendisinden istenilen iki bin keseyi vermedi ve asıl suçu Ruslara karşı yumuşak ve müsamahalı hareketi olduğundan, bu hal kendisinin hiyanetine hamlolunarak katli için şeyhul-islâm Paşmakçızâde Seyyid Ali Efendi tarafından verilen fetvaya istinaden 23 Zilkade 1123-27 Aralık 1711 de Midilli kalesinde katlolundu ve başı İstanbul'a, getirtilerek Divanyolu'nda camii ve medresesi yanına defnedildi.

Olanlar zâir-i kabri desünler Dürriya tarih
Kıla mevâ saray-ı adn-i âlâ-yı Ali Paşa

Tarihi, kabir kitabesinin son beytidir.

III. Ahmet, Ruslara itimat etmemesini sadrâzam Çorlulu Ali Paşa'ya tavsiye ettikçe, sadrâzam, Rusların sulhu bozmayacaklarına emin olduğunu söylermiş; iş onun dediği gibi çıkmayınca evvelâ azledilmiş ve sonra katli için emir verilmiştir.

Bazı garezkârlıkları bir tarafa bırakılacak olursak, Çorlulu Ali Paşa değerli bir hükümet reisi idi. Dört sene üç ay sürmüş olan sadareti esnasında ordu ve donanmanın noksanlarını ikmale çalışmış, Rusların güler yüzüne aldanmakla beraber her ihtimale karşı da boş durmamış ve hattâ Baltacı Mehmet Paşa, Prut seferinde bu hazırlığı kolayca bulmuştur. Tab'an zeki, vakur ve sözünü saklamazdı; pâdişâh üzerinde bile sözü müessir olup hiçbir dileği rededilmezdi. Devlet bütçesini tanzim ile suistimale meydan vermemiştir. Kantemir, yazdığı Osmanlı tarihinde, Çorlulu Ali Paşa'nın ince zekâlı ve muamelâtı süratle kavrayan ve divanda birkaç dâva işini birden okutarak süratle fakat gayet isabetli karar veren bir şahsiyet olduğunu yazıyor. Çorlulu Ali Paşa hemen bütün servetini hayırlı eserlere vakfetmiştir. İstanbul'da Fatih tarafında Atikali Paşa'daki Hırka-i Şerif için kârgir hücre ve imareti ve çeşmeyi yaptırdığı gibi Çarşıkapısı (Parmakkapı) tarafında da 1121 H. - 1709 M.'da tamamlanan eski Simkeşhane'deki cami, Darülhadis, kütüphane, tekke ile imaret vücuda getirmştir. Tersanedeki mahfel-i hümâyun ile fevkani bir cami, hamam, şadırvan, üç çeşme ve yayla semtinde Koruk Mahmud Çelebi yakınındaki diğer bir çeşme, Haleb'de Zekeriyya Peygamber türbesi ve doğum yeri olan Çorlu'da çeşme ile mektep de merhumun yaptırdığı eserlerdendir.

Zevcesi ve II. Mustafa'nın kızı olan Emine Sultan, kendisinden sonra Trabzon valisi Boşnak Receb Paşa ile evlenmiştir. Sultandan evvelki zevcesinden evlâdı olup soyu zamanımıza kadar gelmiştir.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz