Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Hat Sanatı ve El Yazmaları
Devlet Adamlarına Öğütler
Osman Bey'in Aşiret Reisliği ve Uc Beyliği
Damadzâde Feyzullah Efendi
III. Mustafa Zamanında Bazı Askerî Islahat
İstanbul’da Osmanlı dönemi hanım hayır severler ve vakıfları (2)
Çini Sanatında Motif Özellikleri
Hezarpâre Ahmet Paşa
Kütahya Karagöz Ahmet Paşa Camii
İbşir Mustafa Paşa

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

İlk İstanbul Bedesteni

Fatih Sultan Mehmet Han, İstanbul Bedesteni 'nin inşasına 1456 yılında karar vermiştir. İnşaat 1460-61 Kış'ında biter. Kritovulos (Fatih'in çağdaşı) Bedesten'i şöyle anlatıyor: "Pek geniş, pek güzel bir çarşı burası. Saray'ın (Eski, Taun Meydanı'ndaki Saray) yakınında bulunur. Dıştan çok güçlü duvarlarla korunan bu güzelim çarşı, içten sütunlarla son derece güzel, son derece yüksek bölümlere ayrılmıştır."17

Bizans devrinde, İmparatorluk Yolu (Meşe) üzerinde Forum Constantini (Konstantin Meydanı) yakınında bulunan bu bölgede, kıymetli malların satıldığı Basilika (Kaleiçi) vardı.18 Ancak herhalde Bedesten ve Büyük Çarşı (Kapalı Çarşı) Bizans yerleşim alanının batısına düşmektedir. Gerek Bedesten'in gerekse Kapalıçarşı'nın, Fatih'in emriyle inşa edildiğine şüphe yoktur; bunu hem vakıf sicilleri hem de Bizans tarihçisi Kritovulos'un sözleri teyid etmektedir.

Ayrıca, İstanbul Bedesteni mimari özellikleriyle Osmanlı Bedestenler tarihinin zirvesinde bir yapıdır; 1453'ten önce yapılan bedestenleri de bilmekte, tanımaktayız.19

İstanbul'un ilk bedesteni çeşitli isimlerle anılagelmiştir. Fatih'in vakıf sicillerinde Yeni Kumaşçılar Çarşısı (Dâr el-Bezzaziyet el-Cedide) veya kısaca Kumaşçılar Çarşısı (Bezzaziyye, Bezzazistan) diye geçmektedir. Daha sonraki bir tarihte Eski Bedesten diye, İç Bedesten veya Kuyumcular Çarşısı (Cevahir Bedesteni) diye anıldığını görmekteyiz'

1520 tarihli Ayasofya Vakfı Sicili'ne göre pamuklu tüccarları (kırbaşçılar) için İstanbul'da ikinci bir Bedesten inşa edilmiştir. Bu İkinci Bedesten, Eski Bedesten'in doğusunda bulunmaktadır ve altmış iç dükkân ile yirmi dış dükkândan oluşmaktadır. Daha sonra bunun yerine yirmi kubbeli ipekli kumaş (sandal) pazarı kurulmuştur. Şimdi müzayede salonu olarak kullanılan Sandal Bedesteni, İmparatorluğun en geniş, en büyük Bedesteni idi. Eski Bedesten'e ise dokunulmamış, bu Bedesten kuyumcuları, kürkçüleri, kumaşçıları ve silâh satıcıları ile yaşamıştır.20

Bedesten ve onu çevreleyen Çarşı konusunda en güvenilir ve en eski kaynaklar Vakıf senetleri ile Vakıf sicilleridir. 1473 tarihli, Arapça yazılmış bir Vakıf senedine göre Bedesten'de 124 sandıklı (sabit, daimî) dükkân vardır, dışında da çeşitli mesleklerden esnafın işgal ettiği 72 yer mevcuttur.21 Sicilde, dükkânların sınıflandırılması şu şekildedir: Sûk el-gazzazîn (ipekçiler çarşısı), kavukçular çarşısı (suk el-kellanisîn, tekkeciler), bit pazarı, ayakkabıcılar çarşısı (kavaflar, suk el-heffafîn), semerciler çarşısı (suk el-sarrâcîn) ve hallaçlar çarşısı (suk el-hallâcin).

1489 tarihinde vakıf iradının toplanması vesilesiyle tanzim edilen "mufassal" sicile göre ise Bedesten'de 126 iç dükkân, çevre çarşılarda ise 782 dükkân vardır, yani toplam 908 dükkân.22

1520 tarihli sonraki bir sicile göre ise Bedesten'de 1516 yangınından önce 126 daimî (sandık yani bölmeli) dükkân ile 15 köşe dükkânı vardır; yangından sonraki tanzimde ise 140 daimi dükkân ile 28 köşe dükkânı görülmektedir.23 Fatih'in ihdas ettiği vakıfların listesini veren 19 Temmuz 1496 tarihli bir sicilden şunları okumaktayız:

"Osmanlı Pâ-i Taht'ı İstanbul'da merhum Mahmut Paşa'nın İmaret'i yakınında Çakır ağa Camii mıntıkasında yer alan Bezzaziyye'de 128 daimi dükkân ile onlara bitişik dükkânlar yer almaktadır. Kumaş tacirlerinin fesçilerin, terzilerin ve diğerlerinin işgal ettiği civar işyerlerinin sayısı ise toplam 849'dur."24

Bu bilgileri aşağıdaki şekilde şemalaştırabiliriz:

SİCİL1473147914961516 yangınından
evvelsonra
Bedesten124 san.126 san.140 san.126 san.140 san.
15 köşe28 köşe
Çarşı?782845Yak. 1000Yak. 1011


International Journal of Turkish Studies, I, 1980

Çev: Selahattin Ayaz


Kaynakça için bkz: İstanbul'un İncisi: Bedesten

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz