Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
XVI. Yüzyılın İkinci Yarısındaki Başlıca Eserler
Deneme Tahtası
Mere Hüseyin Paşa
Dimetoka Çelebi Sultan Mehmed Camii
Kuloğlu
Cerahur veya Serahurlar
Kütahya Öksüz Oğlan - Öksüzoğlan Camisi
Kütahya Hisarbey - Hisar Bey Camii - Saray Camisi
Osmanlı Sarayları

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

İnönü'yü tanımak

İnönü'yü tanımak
25/12/2007 - 09



Taha AKYOL MİLLİYET




İSMET İnönü'yü tanımak, Milli Mücadele tarihini araştırmayı gerektirir. Cumhuriyetin Ebedi Şef, Milli Şef ve 1946'dan itibaren demokrasi devrelerini incelemeyi gerektirir.
İnönü'nün Atatürk'le ilişkilerini, ittifak ve tartışmalarını öğrenmek "siyaset"in çekişmeli tabiatı hakkında bize bilgiler verir, bizi fanatik şablonlardan kurtarır.
Aynı şeyler Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Paşa gibi diğer Milli Mücadele önderlerini tanımak konusunda da geçerlidir.
Milli Mücadele'nin lider kadrosu muazzam bir kitabın yazarlarıdır: Bir imparatorluğun çöküşü, Kurtuluş Savaşı, yeni bir devletin kuruluşu... Dahası, ömrü cephelerde geçmiş bu neslin önüne devlet yönetiminde diplomasi, ekonomi, hukuk, eğitim gibi bambaşka sorunların gelmesi... Bu konulardaki arayışları, buluşları, başarı ve başarısızlıkları...
Bunları öğrenmek bugünkü sorularımıza bakışta da ufkumuzu açar. Ama bu muazzam kitabı maalesef yeterince okumuyoruz!

Lider ve kadro
Bugün merhum İsmet İnönü'nün 34. ölüm yıldönümüdür. Bakalım ne kadar hatırlayacağız?!
Karabekir ve Ali Fuat paşaları, Rauf Orbay'ları ne kadar hatırlıyoruz?!
O muazzam kitabı ne kadar okuduk?
Milli Mücadele ve cumhuriyet tarihi yazımının, Nutuk'un etkisiyle Atatürk'e odaklanması, lider kadrosundaki diğer isimleri, onların tecrübelerini gölgede bıraktı. Bu yüzden Atatürk'ü bile 'okumak'tan ziyade gibi takdis ediyoruz.
Bu yüzden bizde tarih yazımı "ekip çalışması"nı öğretmiyor mesela...
Atatürk kadrosuz bir lider miydi?
Generaller varken, Mustafa Kemal neden Garp Cephesi Kumandanlığı'na Albay İsmet Bey'i getirmiştir?
Atatürk neden İnönü'yü cumhuriyetin ilk başbakanı yapmamıştır?
"Hükümetin başında İsmet Paşa olduğu için ben Çankaya'da rahat ediyorum" diyen Atatürk neden 1937'de İnönü'yü başbakanlıktan uzaklaştırmıştır?
Hatta İnönü'nün öldürüleceği dedikoduları bile çıkmıştır.
Aralarındaki ihtilafın siyasi sebepleri neydi? Hangi konularda ters düşmüşlerdi?
Araştırmak gerekmez mi?

İki farklı mizaç
İnönü'nün en belirgin vasfının "itidal" olduğunu söylemek mümkündür.
Milli Mücadele sırasında kumandanlar arasındaki görüş farklarının bağdaştırılmasında büyük rol oynamıştır.
Sonra, İstiklal Mahkemelerinin siyasi idam kararlarını gücü yettiğince önlemiştir. 1927 tarihli Nutuk'taki ateşli dil ile, İnönü'nün 1060'larda anlattığı Hatıralar'ındaki sakin dil sadece mizaç ve zaman farkını değil, siyasi anlayış farkını da yansıtır. Atatürk, muhalefet yapıyorlar diye Karabekir ve arkadaşlarını hainlikle suçlar; İnönü ise Karabekir'in hizmetlerini övgüyle anlatır.
Madalyonun öbür tarafına baktığımızda, İnönü'nün "itidal" tavrı ekonomiyi boğan bir sıkı bütçe politikasına yol açarken, Atatürk bir türlü yoluna konulamayan ekonomide nasıl atılım yapılabileceği konusunda sürekli arayış içindedir.
Nazi Ekonomi Bakanı Schatch Ankara'ya geldiğinde 'sıkı bütçe'ye iman etmiş olan İnönü "şarlatan" dediği Schatch'ın yüzüne bakmaz, Atatürk ise Alman ekonomisinin işleyişini merak eder, sorular sorar...
İnönü hakkında iki kitap tavsiye edeceğim: Biri, Sabahattin Selek'e anlattığı Hatıralar'ıdır. Öbürü, Abdi İpekçi'nin İnönü Atatürk'ü Anlatıyor adlı analitik eseridir. İkisini de kitapçılarda bulabilirsiniz.


t.akyol@milliyet.com.tr

Bu sayfayı düzenle

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz