Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
tarihimiz çok kıymetli
Gürcü Mehmet Paşa
Gevherî
XV. Yüzyıl Ortalarından İtibaren Tasavvuf Akımları
Sultan III. Murâd
Kütahya Ulu Cami - Cami-i Kebir
Yıldırım Bayezid Dönemine Kadar Fransa - Osmanlı İlişkileri
Bayezid Paşa ve Ailesi
Birinci Cihan Harbi Niçin Çıkarıldı
Edebiyatta Tanzimat

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Şarkı

Şarkı, biçim bakımından murabba'a benzer. Dörtlüklerden kurulur. Şarkılarda da temel uyak her dörtlüğün dördüncü dizesinde yinelenir. Genellikle uyak düzeni şöyledir:
a a a a— bbba — ccca — ddda...

Bu temel uyak kimi zaman ilk dörtlüğün ikinci dizesinde de olur. Bu durumda ilk dörtlüğün ikinci ve dördüncü dizeleri, öteki dörtlüklerin dördüncü dizesi olarak yinelenir ki buna nakarat denir. Uyak düzeni şöyledir:
a a(n)a(n)-b b b a(n) — c c c a(n) — d d d a(n) ...

Nakaratsız şarkılar da vardır. Uyak düzeni şöyle olur: b a b a — c c c a — d d d a — e e e a ...

İlk dörtlüğün üçüncü dizesi uyaksız olan şarkılar da vardır: Böyle şarkıların uyak düzeni şöyledir:
a a x a — b b b a — c c c a — d d d a...
a a x a(n) — b b b a(n) — c c c a(n) — d d d a(n)...

Şarkı biçimi Türk edebiyatında doğmuştur. Bestelenmek için yazılır. Bundan dolayı bent sayısı azdır.

Bestelenecek şarkılar, müzik usullerine uyan kalıplarla özellikle mef'ûlü mefâ'îlü mefaîlü fa'ûlün kalıbıyla yazılır. Müzikte, şarkıların üçüncü dizelerine miyân ya da miyân-hâne adı verilir. Sözün ve bestenin en dokunaklı yeri bu dizeye denk getirilir.

Divan edebiyatında en güzel sarkılan Nedim yazmıştır. Nedim'in şarkılarının dili, gazel ve kasidelerine göre çok sadedir.

Şarkılarda konu genellikle aşk, sevgili, içki ve eğlencedir. Nedim'in aşağıdaki şarkısı nakaratlı bir şarkıdır:

Sevdiğim canım yolunda hâke yeksan olduğum
lyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Ey benim aşkınla bülbül gibi nâlân olduğum
İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Cümle yaran sana uşşak olduğun bilmez misin
Cümlenin tâkatlann tâk olduğun bilmez misin
Şimdi âlem sana müştak olduğun bilmez misin
İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Gâhi Feyz-âbâd'a doğru azm edip eyle safa
Âsaf-âbâd'a gelip gâhî salın ey meh-likâ
Gel hele gör sahn-ı Sa'd-âbâd'a hiç olmaz bahâ
İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Kaplatıp gül-penbe şalı ferve-i semmûnına
Ol siyah zülfü döküp ol sîne-i billuruna
Itr-ı şâhîler sürüp ol gerden-i kâfuruna
İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Sen açıl gül gibi zâr ile hezâr olsun Nedîm
Bend bend olsun ham-ı zülfün şikâr olsun Nedîm
Sen salın cânâ yolunda hâk-sâr olsun Nedîm
İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Nedim'den sonra en çok şarkı yazmış şairler Enderunlu Fazıl ve Enderunlu Vasıf’tır. Fakat bunlar, şarkılarında Nedim kadar başarılı olamamışlardır.

Yeni Türk edebiyatı döneminde yazılan şarkılar genellikle 2 bentli ve nakaratlıdır.


Kaynak: DİLÇİN, Cem, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, 6. bs. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2000.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz