Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Osmanlı Devletinde Arşivcilik Ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi
Acemilerin diğer hizmetlere verilmeleri
4.Murat içki yasağı ve Yenikapı
Osmanlı Devleti'nin Parçalanması - Fetret Devri
Zenbilli Ali Cemalî Efendi
XV. Yüzyıl Ortalarından İtibaren Tasavvuf Akımları
Yirmisekiz Çelebizâde Sait Mehmet Paşa
taşkışla tarihi
XV. Yüzyıl Ortalarından XVI. Yüzyıl Ortalarına Kadar Osmanlı-Papalık İlişkileri
Yabancı gözüyle Osmanlı

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Bilecik Orhan Gazi Camii

Bilecik'te Orhan Gazi Camii adıyla tanınan bu binanın inşa tarihi kesinlikle bilinmemekle beraber yapı tekniği ve işçilik itibariyle XIV. yüzyılın ilk yarısına ait olduğu anlaşılmaktadır." Dış görünüşü bakımından tipik «tek-üniteli» cami formasyonundadır. Boyları takriben 16.50 m. ile 17.50 m. arasında değişen beden duvarlarının meydana getirdiği kareye yakın alt yapı 9.50 m. irtifaına kadar yükseliyor. Bu kitlenin üzerine sekiz köşeli alçak bir kasnak ve yarımküre kubbe oturuyor. Diğer yandan, iç mekân teşekkülü bakımından Orhan Gazi Camii'nin tipik «tek-üniteli» camiden farklı olduğunu görüyoruz. Çünkü burada kubbenin yükü bir üçgenli kuşakla beden duvarlarına bindirilmeyip sivri uçlu kemerler vasıtasıyla köşelere aktarılmıştır. Bu suretle kubbe altındaki orta mekânın dört yönünde ortalama 2.40 m. derinliğinde dört eyvan elde edilmiş ve iç mekânın kubbeye tâbi olmadan genişlemesi sağlanmıştır. Bina gönyesinde olmayıp kıble mihveri üzerinde daha dardır. Bu sebeple kubbe dairevî değil hafif beyzîdir. Çapı takriben 9.50 m. dir. Altta ise Güney-Kuzey mihveri üzerinde 15.30 m., Doğu-Batı mihveri üzerinde 14.30 m. ölçülerinde bir iç mekân buluyoruz. Kemerler dört ayak üzerine oturuyor. Bunlar gayet kaba, kalın ve masif olup binanın köşelerini tamamen doldurmuştur. Sekiz köşeli gayri muntazam ve dar bir kaideye oturan kubbe köşelerde aşağıya indikçe daralan yatay panolar halinde teşekkül etmiş düz satıhlı, kırık pandantifler ile ayaklara bağlanmıştır.

Caminin giriş cephesine sadece bir kapı açılmıştır. Karşı cephede ikisi mihrabın yanlarına biri üstüne düşmek üzere üç, yan cephelerde ise eyvanların mihverine rastlamak ve altlı üstlü olmak üzere ikişer pencere vardır. Duvar sathına nazaran gayet az olan pencere boşluklarına rağmen binanın içi oldukça aydınlıktır.

Bina tuğla katıllı taş yapıdır. Bir sıra taş, bir sıra tuğla, yine bir sıra taş ve üç sıra tuğla olmak üzere inşa edilmiştir. Saçak girintisi altında içi boş üçgen dişlerden meydana gelen delikli bir kuşak vardır. Ayni tipte bir delikli kuşak da kasnak saçağı altında görülmektedir.

Caminin bugün bir son cemaat yeri yoktur. Ahşap veya kârgir bir son cemaat yerinin izi de mevcut değildir.8 Giriş cephesinin sağında ve solunda bulunan minareler yenidir; tahminen XX. yüzyıl başlarında inşa edilmişlerdir. 1882 tarihinde çekilmiş bir fotoğrafta binanın minaresiz oluşu bu hususu doğruluyor. Caminin asıl minaresi binadan 35 m. uzakta bir kaya üzerindedir. Camiyle beraber inşa edilmemiş, 50-60 yıl sonra yapılmıştır."

Şimdi bu iki camiyi iç mekân teşekkülü bakımından tahlil edecek olursak İznik Yeşil Cami 'inde önemli gelişmenin büyük kubbeli iç hacim ile son cemaat yeri arasına eklenen medhal kısmı olduğunu görürüz. Bu medhal kısmı (giriş kısmı) proporsiyon ve karakter itibariyle Bursa Alâaddin Bey Camii ve İznik Hacı Özbek Camii 'nin son cemaat yerini andırmaktadır. Şu farkla ki burada kolonlar ile arka duvar yer değiştirmiş, bu kısım binanın iç hacmine ithal edilmiştir. Ayrıca, son cemaat yeri de gayet derin tutularak cami kıble mihveri üzerinde uzatılmıştır. Son cemaat yeri ile medhal kısmının orta yerlerine yerleştirilen küçük kubbler uzunlamasına gelişmeyi tebarüz ettirmektedir. Son cemaat yerinin fazlasiyle derin olması kanaatimizce bir proporsiyon meselesi, son cemaat yeriyle medhal kısmının derinliğinin kubbeli namaz yeri derinliğine eşit olması arzusunun bir tezahürüdür. Çünkü iç kolonların merkezinden geçen bir hat caminin orta yerini tâyin etmektedir. Bu hattan kıble duvarının dışına kadar olan mesafe ile son cemaat yeri dış duvarı hizasına kadar olan mesafe eştir. Bu da, caminin tâli kısımlarının ölçüsünü büyük kubbeli kare mekân tâyin etmiştir demek olur. Böylece İznik Yeşil Cami'de neden son cemaat yerinin anormal bir şekilde derin ve kare iç hacime niçin bir medhal kısmı eklenmiş olduğu yolunda görüşümüzü belirtmiş olduk. Fakat bizce daha da önemli olan husus medhal kısmının iç mekân teşekkülü bakımından oynadığı roldür. Bildiğimiz kadar, bu cami, XIV. yüzyıl Osmanlı camileri arasında namaz yeri içerisinde kolon bulunan ve kubbenin yükü bir tarafta kolonlara bildirilen tek camidir. Diğer bir deyimle, Alâaddin Bey ve Hacı Özbek Camileri'nde gördüğümüz kubbe ile beden duvarları arasındaki direkt bağlantı İznik Yeşil Camii 'nde zayıflamaya başlamıştır.

İznik Yeşil Camii 'nden daha önce Bilecik Orhan Gazi Camii'nde kubbe ile beden duvarları arasındaki bağlantının koptuğunu gördük. Yeşil Cami 'de kubbe üç duvara oturmakta, yük yalnız bir tarafta kemerler vasıtasıyla kolonlara intikal ettirilmektedir. Orhan Gazi Camii'nde ise kubbe ile beden duvarlarının münasebeti tamamı ile çözülmüş, kubbenin yükü dört tarafta da kemerler ile köşelere verilmiştir. Böylece iç mekân dört yönde birden açılmak, genişlemek imkânını bulmuştur. Orhan Gazi Camii'nin iç mekânında kolon kullanılmamıştır. Üst yapının yükünü taşıyan ayaklar beden duvarlarının köşelerde şişirilmesiyle meydana gelmiştir. Diğer yandan, fonksiyon ve mimari bakımından eyvanlar orta mekânın entegral parçalarıdır. Tek başlarına herhangi bir değer ifade etmezler. Yapı itibariyle kubbe ile beden duvarlarının direkt bağlantısı zayıflamış ise de, iç mekân teşekkülü itibariyle beden duvarları tipik «tek-üniteli» camideki ikinci görevini, yani mekânı tespit etme işini, yerine getirmektedir.

----------------------

Kaynak: İlk Devir Osmanlı Mimarisinde Cami / Abdullah Kuran / Ankara / 1964

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz