Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Karagöz - Hacivat
Ahmed Reşîd Rey
Askeri Ödenekler
Osmanlılar ve Arnavutluk
Enflasyonda Osmanlı, cumhuriyet farkı
Mekke-i Mükerreme Emirliği
Süleymaniye Camii'nden Görüntüler
Tersaneye Gemi ve İş Yapan Yerler
III. Ahmet'in Şahsiyeti
Sultan Murat'ın Son Senelerindeki Hazine

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Geçmiş Yüzyıllarda Kıyafetlerimiz

Sayfadaki Başlıklar


Albümdeki Resimler

Bizce mizası meçhul ise de muhakkak bir Osmanlı Türk ressamı tarafından yapılan bu 49 resimli albüm Pariste Milli Kütüphanenin ıstampa resimleri dairesinde N. Od. 6 da saklı durmaktadır. Albümün başında Fransızca şu İzahat vardır:

Costumes Turcs de la cour et de la ville de Constantinople
en 1720
Peinte en Turquie par un Artiste Turc

Yani, Türkiyede bir Türk san'atkârı tarafından tersim edilen ve 1720 de Saray ve İstanbul şehrinin Osmanlı kıyafetleri nden ibaret olan albüm içinde 1920 de 49 aded resmin ayrıca Türkçe ve Fransızca izahlarını biz bir liste halinde sıraladık. Oldukça büyük olan bu albümün resimleri çerçeveleri birer parça farklıdır. Tam bir nisbet vermek kâfi değildir. Mikrofilme alınırken ilâve olunan 10 santimlik mikyasta bir nisbet yürütülebilir. Maamafi resimler 24 x 18 eb'adında sahifeler ortasındadır. Eserin kabı garpta geçirilmiştir, bizim değildir.

Minyatür lerin asılları renklidir, ve XVII inci asırda Türk minyatürü üslûbunda sade zarif olarak yapılmışlardır. Simalar otantik midir? birşey denemez. Bunların takribi olarak yapılmaları ihtimali fazladır. Fakat kıyafetler otantiktir. Adetâ bu kiyafetler birer birer bakılınca 1688 senesinde İstanbulun tam 270 sene önce her sınıf meslekten ve mezhepten sakinleri karşımızda geçit resmi yapmaktadırlar.

1720 senesine ait olduğu halde l688 senesini ileri sürmemizin ve bu albümü de 32 sene önceye irca' etmemizin sebebi yine aynı kütüphanenin aynı dairesinde bunun yanında N. Od. 7 de bulunan :

Figures Naturelles en Turquie Par Raynol 16S8

Raynol tarafından 1688 de Fransızca izahlariyle sıraya konan ve Türkiye'nin canlı hatıralarını yaşatan resimli albümün mevcudiyetidir. Bu albümde bundan sonra neşrolununca görülecektir ki resimler ayni ressam ve atölyelerin eseridir. Bazı cüz'i farklar ve detaylar vardır, adetçe biraz fazladır. Hatta bu iki albüm birbirinden bakılarak yapılmıştır. Bizce her ikisi de 1688'e aittir. 1688 tarihlinin esası 1720'deki olamaz. Birincisi esasdır. 1720 senesine ait olsa III.Sultan Ahmet zamanında rastlaması lâzım. Fakat rastlamaz. Yine elimizde bulunan Üçüncü Sultan Ahmet zamanını canlandıran bir kaç yüz minyatür tablodaki resimlerle farklar gösteriyor. 1688 tarihli diğer albümde (ikinci) Sultan Süleyman'ın başta resmi vardır. Bu takdim ettiğimizde de aynı resim ayni tarzda lâkin daha az detaylı olarak mevcuttur. O albüme giren birkaç resim zannimızca bu albüme de girmiştir, Yani ikisi de aynı devre aittir. O halde bu fark nereden geliyor?

Önce yapılan 1688 tarihli albüm o tarihde Raynol tarafından resimlerin mahiyeti Fransızcaya çevrilerek bir koleksiyon vücuda getirilmiştir. Aynı albümün adetçe ve kıyafetlerce bir kaçı farklı olarak ve buna bakılarak ikinci bir albüm daha vücudegetirilmiştir. O da 1720 de yani ilkinden 32 sene sonra ele geçerek Fransız kralına takdim olunmuştur. Lâkın bunda olan bazıları diğerinde yoktur, diğerlerindekıler birinci numarayı alan bu albümde görülmez. Her iki albüm neşrolunduğu zaman bir birinin mütemmimi olduğu görülecektir. 1720 senesine ait olduğu yazılan bir albümün diğer benzerleriyle karşılaştırıldığı zaman eski olduğu ve bundan 32 sene önceye irca' olunması mahiyetini daha kıymetlendiriyor.

Tarihlerimizde sönük ve karışık geçen kısa II. Süleymanİkinci Sultan Süleyman devrine ait malûmata az rastlarız. En başta yaverlenyle resmi olan ve Dördüncü Sultan (Avcı) Mehmet'in biraderi 20'nci padişah ikinci Sultan Süleyman 1099 (ı688)de tahta çıkar, 1102(1691)'ye kadar kalabilir. Saltanatı ancak 3 sene 9 ay sürmüştür.

Avrupalıların bizim İkinci Süleyman'ı üçüncü saymaları onların hesabınca Emir Süleyman'ın da pâdişâh sayılmasından ileri gelir. Çelebi Sultan Mehmet zamanındaki fetret devrinden tarihlerimiz eski teamüle uyarak halâ Emir Süleyman'ı hükümdarlık sırasına koymaz, her ne kadar Rumeli kıtasını kendisine ayırarak icra-yı hükümet etmiş ise de bizim saymayıp Avrupalıların sayması dikkate değer.

İkinci Sultan Süleyman devrine ait tarihi olayları şöyle hülâsa edebiliriz:

İşler yolunda olmadığından Edırnede pâdişâhın huzuruyla büyük bir kurultay toplanır ve idarenin ıyı gitmemesi sebebinin devleti sevk edecek adamların kifayetsizlikleri merkezinde olduğu anlaşılarak sadârete Köprülüzâde Fazıl Mustafa Paşa'nın getirilmesine karar verilir; 1100 (1689). Sadrazam Köprülüzâde Fazıl Mustafa Paşa paşa işleri düzeltir ve bir ordu tanzim ile muvaffak olur.

Sultan Süleyman esasen hastalıklıdır. Her tarafı şişerek Edirne'de 1102 (1791)'de ölür. Hastalığının böbrek veya kalpten ileri gelmesi ihtimali üzerinde durulabilir.

Bilmiyoruz ki bu devirde yapılan Sultan Süleyman'ın resmi ona benzesin de sadrazâm resmi neden Fazıl Mustafa Paşa'ya ait olmasın diye düşünmemek kabil değildir.

Bu albümden İkinci Sultan Süleyman'ın otantik sayabileceğimiz bir resmini ve muhtemeldir ki Sadrâzamının da resmini bulmuş sayılabiliriz.


Albümdeki Resimler

İzahları en üstte, muhtemeldir ki bunu yapan ressamın veyahut bir Osmanlı Türk kâtibinin hattıyladır. Yanlarında da Fransızcaya tercümeleri vardır.

Pâdişâh - Le grand Seigneur, avec son propre epee et son porte manteau1

Hasodalı - Pages de la premıere chambre.

Fazıl hey'eti - Bunun Türkçesi ve Fransızcaya tercümesi yoktur. . II. albüme ait iken buraya zaruret icabı konduğu tahmin olunabilir. Sultan - Kahve takdim olunurken yapılan bu resim de fasıl hey'etinden sonra gelir. Fakat Türkçe ve Fransızca hiç bir kayıt yoktur. II. albümden buraya konulması ihtimali olmalıdır.

Kazasker - Kadii asker, luge de l'armee aslında: President de Tarmce".

Müftü - Müfti, ou chef de la loy.

Veziriazam - Le grand Vızir.

Çavuşbaşı - Tchaoucrı Bachı, ou chef des Huıssıers.

Dolapçı - Dolaptchi, ou Fountamıer.

Kızlarağası - - Kizlar ağası, ou Sur întentent des filles.Kızlarağası kâribi - Son Ecrivain.

Kapıcılar kethüdası - Kapıdgılar Kiayasu ou İntroducteur du Gr.S.

Kapıcı - Portier

Dülbend ağası - Tulbend ağası, ou porte turban.

Saray ağası - Saray ağası, ou chef des Eunuques blancs.

iç haznedarı - İthc hazinedarı, ou tresorier du Sera il.

İç oğlanı - İrch oğlanı, ou Pages

İbrikdar - İbriktar, ou Porte Egu&re,

Zülüflü baltacı - Zuluflu baltadgi, ou valet de pied.

Çetrı Hümâyun - Tchecrı hümayun, ou Porte par - a - sol.

Doğancı - Dogandgı, ou Faucomer.

Bostancılar kethüdası - Lieutenant du Bostandgi bachi

Acemioğlanı - Adgemı oğlanı, ou ceux qui fendent du bois, et bechent la terre.

Yeniçeri - Janissaire.

Yeniçeriler aşçısı - Cuısinier des Janıssaıres.

Halayık - Khalaık, ou esclave allanC par les rues avec sa maısctresse3 Sokak gezen avret - Sokak gezen Avret, ou femme Turque allant par la rue.

Öreke işliyen - Öreke icbliyen, ou filleuse4. Nakış işliyen - Nakıch ichleyen, ou brodeuse.

Köylü Rum - Kuilu roum ou Paisan grec.

Köylü Rum avreti - Kuilu roum aurett, ou Paısan ne Greque.

Rum papazı - Roum papazı, ou, Papas grec.

Rum Patriği - Roum patriğhi, Patriarche grec.

Yahudi - Yahoudi, ou, juıf.

Yahudi karısı - Yahoudi. karisi, ou, femme Juifue5. Ermeni patriği - Ermeni patrighi, ou, partıarche Armenien.

Bir ermeni karısı ile - Bir ermeni, karisi ile, ou Armenien avec sa femme.

Genç Müslüman - Ghentch mussulman, ou Jeune Turc

Müslüman kızı - Mussulman Kizi, ou Jeune Turque.

Bektaşi dervişi - Bektachi Dervichi, ou Dervıch Voyageant.

Mevlevi dervişi - Mevlevi Dervichi, ou, Derviche qui turne.

Ermeni karısı - Ermeni karısı, ou, femme Armenienne.

Badanacı - Badanadgi, ou, Armenien quİ blanchit les murailles

Hammal - Hamal, ou, Crocheteurs.

Saka - Saka, ou, Porteur d'cau.

Aşçı - Achtchi, ou, Cuisınier.

Ahçı başı - Achtchi bachi, ou, Chef des Cuısm;ers.

Süleymaniye Camii - Lâkin bir yerinde Türkçe ve Fransızca kayıt yotur.


Resimlerin Renkleri Hakkında Birkaç Not

Albümün ihtiva ettiği bütün minyatürler renklidir ve Osmanlı Türkü ekolü tarzında çok mükemmel, canlı, sade ve zarif olarak her türlü lüzumsuz teferruattan kaçınılarak otantik yapılmış resimlerdir. Bu albümün aynen renkli yaptırılarak milli müzelerimizden birisine mal edilmesi lâzımdır ve bunu Türk minyatürü sahasında çalışmış pek çok talebemiz arasından aynen yapabilecek birçok isimler verebilirim.

Bunlar kısmet olduğu zamanda temin olunup gelinceye kadar renkleri hakkında 1928 senesindeki incelememe ait bazı detayları bildireyim :

İkinci Sultan Süleyman'ın yaverleri (silâhdarları) tarafından hürmetle tutulan oklar, yay ve kılıç altınlıdır. Keza pâdişâh ve maiyetinin elbisesi de altın süslüdür. Saraya mensup olanlar esasen altınlı sırmalarından anlaşılıyor. Sultanın minyatüründe yastıklar altınlıdır. Çavuş başının elbisesi gümüşlüdür. Bostancıbaşının arkasında gümüşlü ve altunlu hil'at vardır. Dolapçı kırmızı renkte giymiştir. Kızlarağası kâtihi elbisesi kırmızıdır. Kapıcı külahı etrafı zırhlıdır. Saray ağası penbe esvap giymiş, îçoğlanlarmdan biri mavi, diğeri kırmızı giymiş. Çocukla kadın minyatüründe bohça kırmızıdır, Feracesi beyazdır, Yüzü ve dudağı pembedir. Öreke işleyen kızın pembe bir hırkası var.

Köylü Rum'un elbisesi tek renklidir. Köylü Rum avratı elbisesi de rengârenktir. Yahudi'nin arkasında siyahımsı cübbe Aşçının başında beyaz ve uzun bir külah var. Önünde de mavi bir peşgir bağlı. Aşcıbaşının başlığı beyazdır. Yeşil kolsuz cübbe ve kırmızı elbise giymiştir.

-------------------------

* Bu yazı Geçmiş Yüzyıllarda Kıyafet Resimlerimiz / Türk Tarih Kurumu adlı kitaptan alınmıştır.


Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz