Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Ahiliğin Doğuşu
OSMANLIDA MÜZİK
Damat Ali Paşa
Osmanlı'nın 'tılsımlı' gömlekleri
Osmanlı - Sırp İlişkileri
İlk Osmanlı Akçesi
Ermeni Sorunu
III. Mehmet'in Şahsiyeti
Osmanlı Padişahları
Niğde Şah Mescidi

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Köprülüzâde Fazıl Mustafa Paşa

Köprülü Mehmed Paşa'nın küçük oğlu olup 1047 H.-1637 M.'de doğmuş uzun müddet mükemmel medrese tahsili görmüş ve 1070 H.-1659 M.'da babasının sadareti zamanında zeametle dergâh-ı âli (pâdişâh) müteferrikaları arasına girmiş ve bununla beraber ilim ve araştırma yolunu bırakmayarak biraderinin sadareti zamanında da ulema ile hembezm ve tetebbuatla meşgul olmuştur. Fazıl Mustafa Bey vezir oluncaya kadar zeametle geçinmiştir. Fazıl Mustafa Bey (1091 Cemaziyelâhır 1 ve (1690 Haziran 29) da vezir olarak pâdişâh tarafından kabul edilip kürk giyerek kubbe altına oturdu ve 1094 H. - 1683 M. de Niğebolu sancağı da verilmek suretiyle Silistre (Özi) valisi ve Lehistan serdarı oldu; sadrâzam Kara Mustafa Paşa'nın katli üzerine bu da gözden düşerek 1095 H. - 1683 M. başlarında serdarlıktan azlolunup kendisine Azaz ve Kilis sancakları arpalık verilerek tekaüd edildi ve 1096 sonlarında Sakız muhafızlığına gönderildi ve 1686 Mart'ta Boğaz muhafızı olup Kapıkulu ocaklarının cephede isyanı ve İstanbul'a hareketleri sırasında sadaret kaymakamlığı ile İstanbul'a, davet olunarak (1098 H.-1687 M.) geldi. Orduda pâdişâh aleyhine olan harekât dolayısiyle Avcı Sultan Mehmet telâş içinde idi. Deniz yoluyla gelen Fazıl Mustafa Paşa'ya ikramen Sarayburnu'na at gönderip onu Alayköşkü'nde kabul etti ve kendisine yaptığı hakaretler dolayısıyla:
"-Sana ettiğim cevirlere göre memur olduğun hizmette kusur etmedin; berhudar ol; baban ve kardeşin sadaretinde rahat olmuştum; seni dahi şu alevlenmiş ateşin itfasına çare görmek gereksin; duam seninle biledir" diyerek kaymakamlık kürkünü giydirmiştir. Bu isyan ateşinin önüne geçilmesi mümkün olmadığı gibi Fazıl Mustafa Paşa da Avcı Mehmed'e gücenikti; ordu İstanbul'a girmeden evvel Sultan Mehmed'in hal'i tekarrür ettiğinden sadaret kaymakamı faaliyete geçti ve nihayet alınan tertibat üzerine bir hâdiseye meydan bırakılmadan Sultan Mehmed hal edilip kardeşi II. Süleyman hükümdar oldu (1099 Muharrem ve 1687 Kasım).

Sade-dil ve sade-akıl olan sadrâzam Siyavuş Paşa'nın katline kadar işler kayınbiraderi olan ikinci vezir Fazıl Mustafa Paşa'nın elinde idi. Ocaklının edebsizliklerine son verilmesi için vezir-i âzamı sıkıştırıyordu; zorbalar, Fazıl Mustafa Paşa'nın kendi aleyhlerinde olduğunu haber aldıklarından vezir-i âzamı ölümle tehdid ederek onu Boğaz muhafızhlığıyla İstanbul'dan çıkarıp bir çekdiri ile derhal gönderdiler (1099 Rebiulâhır ve 1688 Şubat); zorbalar Fazıl Mustafa Paşa'nın katli için şeyhülislâmdan fetva istedilerse de alamadılar.

İstanbul'da zorbaların temizlenmesinden sonra Fazıl Mustafa Paşa 1099 Cemaziyelevvel ve 1688 Mart'ta Suyolcu Ali Paşa yerine Hanya muhafızlığına tayin edilip aynı sene haziranında Kendiye muhafızı Zülfikar Paşa'nın muhafız askerler tarafından öldürülmesi üzerine oraya gönderildi. 1100 Safer ve 1688 Arahk'ta Sakız muhafızbğına tayin olunmuştu.

Bu sırada Osmanlı devleti Rumeli'yi terkedecek kadar tehlikeli bir duruma düşmüştü. Mora elden çıkmış, Arnavutluk ve Sırbistan'daki isyanlar genişlemiş, düşman da Balkan dağları'na doğru gelmekte idi. Pâdişâh II. Süleyman şeyhülislâm Debbağzâde Mehmed Efendi ve diğer ulema ile görüşerek sadarete münasib ve ehil birisini araştırdı. Şeyhülislâm, sadarete Fazıl Mustafa Paşa'yı tavsiye etti; gizlice getirtilerek (1101 Muharrem 27 ve 10 Kasım 1689) da vezir-i âzam oldu.

İlk iş olarak halkı ezen ve zulüm derecesine varan vergileri kaldırdı ve yeniçeri ağalığına getirdiği Eğinli Haseki Mehmed Ağa vasıtasıyla yeniçeri ocağını yoluna koydu, maaşlardan epey tasarruf temin etti ve bir kış devresinde mümkün olan tertibatı aldıktan sonra Rumeli'yi Avusturyalılardan kurtararak Belgrad'ı geri aldıktan sonra düşmanı Tuna ve Sava'nın ötesine attı ve ertesi seneki seferde Macaristan topraklarında Isklankamen mevkiindeki muharebede şehid düştü (1102 Zilkade 26 ve Ağustos 1691) cesedi bulunamadı. Vefatında elli beş yaşında olup vezir-i âzamlığı iki sene üç ay kadardır. Avusturya'ya ikinci seferini yaparken II. Süleyman vefat edip yerine kardeşi II. Ahmet hükümdar olmuştu.

Fazıl Mustafa Paşa açık sözlü, riyadan hoşlanmayan bir insandı; idareyi ele alır almaz hükümeti ve orduyu işe yaramayanlardan derhal temizlemiş, Rumeli'deki gayri müslimlerin yer yer ayaklanıp düşmana yardım etmelerinin sebebi vergilerin tahammül edilmez ağırlıkta olduğunu görerek onları hafifletmiş, ticarete serbesti vermiş ve bu sayede dahili asayişi temin eylemiştir.

Boş vakitlerinde araştırma veya ulema ile fikir tartışmalarında bulunur, hattâ sefer vaktinde bile fırsat buldukça mütalea ile meşgul olurdu. Hadiste ihtisas sahibi idi; İstanbul'da Süleymaniye ile Vefa arasındaki konağı yanında bir kütüphane yaptırmış olup birçok âlim muhaddisler oraya gelip kitaplarından istifade ederlerdi. Ziynet ve debdebeyi sevmezdi; cesur ve atılgan idi; cömert olup biraderi Fazıl Ahmed Paşa gibi askeri tatyib eder ve hizmeti görülenlere kendi kesesinden de bol bol bahşişler verirdi. Belgrad kalesini zabtettikten sonra muhasara esnasında askere verdiği bahşişlerden başka ocaklara kendi malından yetmiş bin kuruş bahşiş dağıtmıştı.

Hammer, Fazıl Mustafa Paşa hakkında şunları yazıyor:
"Değerli bir kumandan olmamakla beraber mümtaz bir devlet adamı idi; ne babası gibi Makyavelvari bir müstebid ve ne de biraderi Fazıl Ahmed Paşa gibi boyunduruk altına sokucu değildi; yeni nizam altında Hırıstiyan tebaanın üzerindeki tazyiki hafifletmeye doğru giden ilk sadrazamdı". Oğulları Numan ve Abdullah Paşa'lar da babaları gibi iyi tahsil görmüş eser sahibi idiler.

Fazıl Mustafa Paşa'nın oğullarından Numan Paşa, III. Ahmet zamanında vezir-i âzam olmuştur.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz