Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Eski Bedesten Tacirleri
Lala Mehmet Paşa
ALI RIZA PASA
XVI. Yüzyılın İkinci Yarısındaki Başlıca Eserler
Hanlar ve Kervansaraylar
Meftunî
Süvariliğe kimler alınırdı
Kemal Reis ve Türk Denizciliğinin Gelişmesi
Molla Abdülkerim
fatih sultan mehmedin hayatı

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Kapalıçarşı ve Ayasofya Vakfı

Eski Bedesten'den çıkan dört caddenin her iki yanında ve bu caddelere paralel yollarda karşılıklı sıralar halinde dükkânlar yer almaktaydı.41 Bu dükkânların sayısı 1489'da 782 iken, 1496'da sayısı 849'a, 1520'de 1011'e yükselmiştir.

Bu dükkânların kirasından elde edilen gelir ise 1489'da 15,395 akçe (altın lira) iken 1520'de 34,153 akçe olmuştur. Kapalıçarşı, Bedesten'in bir uzantısı olarak plânlanmıştır. Buradaki dükkânlardan elde edilen gelir, Ayasofya Vakfı'na kaldığından, dükkânlarını doğrudan denetleyicisi mütevellidir.

1520 Sicili'ne göre dükkânların dağılımı Ek'te görüldüğü gibidir. Bu listede sayısı 74 gibi olan köşe tezgâhları (işporta) ayrı gösterilmemiş, düz hesap yapılmıştır. Dikkat edilmesi gereken bir husus imalatçılar sırasının karşısındaki sırada yer alan dükkânların o imalatçılara ait olduğu, onların satış yerleri olduğudur. Bir başka husus ise bazı tacirlerin birden fazla dükkânı bulunduğudur. Bazı dükkânlar da ortaklar tarafından çalıştırılmaktaydı...

Evliya Çelebi'ye göre 17. yüzyılda Bedesten'e bağlı pazar yerinde şu esnaflık kolları mevcuttu: Çuhacılar (Avrupa malı yünlü satanlar), Satenciler (Çoğu Yahudi), Debaciler (brokarcılar), Kadifeciler, Yastıkçılar, İpek Dokumacıları (dareyiciler), Hilatçılar (ipekli elbise satanlar), Kuşakçılar (atkı, şal ve kuşak satanlar), eletçeciler, peştemalcılar, kemhacılar, dimiciler, bezciler (pamuklu satanlar), buğası dokumacıları, kumaş tacirleri (bezzazan), halıcılar, abacılar (keçeciler), kebeciler (kaba yün dokumalar satanlar), sof ihramcılar (moherciler, keçi tüyünden kumaş satanlar), sofçular (keçi tüyü satanlar), Silah Pazarı (silah ve askerî eşyalar satanlar), Bitpazarı (elden düşme eşya satıcıları), Avret Pazarı (kadın eşyaları satanlar) ve meydancılar (aracılar).

Hemen Bedesten çıkışında kuyumcuları, altın ve gümüş elyaf üretenler (sırmacı ve kilepdenciler), buğasıcılar (ince pamuklu kumaş tüccarları), gazzazlar (ipekçiler), takkeciler ve sahaflar (kitapçılar) bulunmaktaydı.42 Resmî geçitlerde hepsi Eski Bedesten Loncası'na bağlı bu gruplar ayrı ayrı geçmekteydiler.

Fatih'in Vakıf sicilinde Bedesten'in uzantısı olarak görülmekle birlikte Bitpazarı, ayrı hüviyetini hep korumuştur.43 184O'lı yıllarda Bitpazarı'nı anlatırken Charles White bu pazarda kullanılmış kumaş ve elbiselerin satıldığını, satanların da emekli yeniçerilerle saray müstahdemleri olduğunu kaydediyor (daha çok bahçıvanlar). Bitpazarı tüccarı zengin tüccardır; pahalı elbiseler, kürk ve kuşaklar satmakta, mal karşılığı % 10 ile % 20 arasında faizle para vermekte, tefecilikle uğraşmaktadırlar.

Bitpazarı'nın kendi Kethüda'sı ya da Kâhya'sı vardır, kendi tellâlları vardır. Yine "White'm bir gözlemine göre, mallarını Bitpazarı'nın hemen yanında satanlar sayıca pazar esnafından daha kalabalıktılar...

Eski Bedesten ve Büyük Çarşı (Kapalıçarşı) etrafında başka önemli ticari merkezlerin ve binaların olduğu da unutulmamalıdır. Bunların doğusunda Mahmutpaşa Dükkânları adı verilen 220 adet dükkân vardı; bu dükkânlara yandan ve arkadan bitişen dükkânlarla birlikte bu sayı 265'e ulaşmaktadır.

GüneydeSüleyman Paşa Odaları adı verilen Kervansaray (Otel) vardır ki halk diline yerleşmiş adı Esir Pazarı'dır. Batıda da Bodrum Kervansarayı, At Pazarı ve Okçu Pazarı yer almaktadır. Atla, atçılıkla ilgili meslekler umulacağı üzere Osmanlı çalışma hayatının baş köşesindedir. Fatih Sultan Mehmet, Fatih Camii'ni ve İstanbul'un ticari merkezi olmak üzere de Sultan Pazarı'nı yaptırmazdan önce at pazarı ve ilgili işyerleri Eski Bedesten'in batısında bulunmaktaydı. 1420 yılında Sultan Pazarı yakınına 110 dükkânlık Saraçhane inşa edilince, Fatih Saraçhane Esnaf Locası'na eğer yapımı, nalcılık, vs... ile ilgili tekel olma hakkını vermiştir. 1493 yılına ait Ticaret Sicili'nde Saraçhane'de 146 eğerci vardır ki hepsi Müslüman, bir kısmı da yeniçeridir.44

Kapalıçarşı ile ilgili en son bilgileri Osman Ergin'de bulmaktayız.45 1940'larda 30.700 metrekarelik Büyük Çarşı'da 3.000 dükkân vardır. Hanlarda imalâthane olarak kullanılan odalar bu sayıya eklenecek olursa, sayı 4000'e ulaşır. Çarşı civarında ise başlangıçta 21 Han vardır, bunlann 6'sını deprem yıkmıştır. Hanların çoğu Çarşı'mn caddeleri üzerinde ve onun ayrılmaz parçaları gibidirler.46 Pazar içinde beş küçük camii bir okul, yedi çeşme, bir kuyu, bir dere, bir de kurnalı meydan çeşmesi vardır. Büyük Çarşı 18 kapıdan dışarı açılır, bir diğer deyimle çarşıya 18 kapıdan giriş vardır.


International Journal of Turkish Studies, I, 1980

Çev: Selahattin Ayaz


Bu yazının kaynakçası için bkz: İstanbul'un İncisi: Bedesten

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz