Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Bayezid (Beyazıt) Han II
Musikî - Müzik
Tarihte Ocak Ayı Olayları
Yemen'e Giden Osmanlı Askerlerinden Biri..
I. Abdülhamid
Kayıkçı Kul Mustafa
Eyâlet Valilerinin Dereceleri
XVI. ve XVII. Yüzyılda Ressamlar
Esnaf Şehri İstanbul
BAŞKA BİR BAKIŞLA ÇANAKKALE ZAFERİ

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Kemankeş Kara Mustafa Paşa

Arnavut olup İlbasanlı veya Avlonyalıdır. Küçük yaşta İstanbul'a gelerek yeniçeri ocağı ağalarından Kara Hasan Ağa'ya intisap ile o sayede yeniçeri ocağına kaydedilmiş ve sonra çorbacı (bölük kumandanı), kul kethüdası ve 1043 H.-1633 M. de sekbanbaşı olmuştur.

Abaza Mehmet Paşa, afvından sonra pâdişâha intisab ettiği sırada Kara Mustafa Ağa'nın ehliyeti hakkında bazı sözler söylendiğinden ocakta temizlik yapmak isteyen Sultan Murat, Revan seferi esnasında Mustafa Ağa'yı yeniçeri ağası tayin ederek Ocakta istediği gibi temizlik yaptırmıştır.
Revan seferinden dönüşten sonra 1045 H.-1635 M. tarihinde Kara Mustafa Ağa, Deli Hüseyin Paşa'nın yerine kaptân-ı derya olmuş ve orada da temizlik yaparak Sultan Murat'ın Bağdat seferine hareketinden evvel padişahtan önce sadrâzam Bayram Paşa'nın Anadolu'ya, geçmesi üzerine kaptanlık üzerinde kalmak üzere sadaret kaymakamı olmuş ve aynı vazifeler üzerinde bulunduğu halde pâdişâhla beraber Bağdat seferine hareket etmiştir.

Urfa civarında Bayram Paşa'nın vefat etmesiyle sadaret makamı buna verilmek üzere iken IV. Murat üzerinde etkili olan Silâhtar Mustafa Paşa ile Ruznameci İbrahim Efendi'nin tesirleriyle Tayyar Mehmet Paşa'ya verilmiş ve nihayet Tayyar Paşa'nın şahadeti üzerine Kemankeş Kara Mustafa Paşa vezir-i âzam olmuştur (1048 Şaban 19 ve 1638 Aralık).

Bağdat, bunun sadareti zamanında geri alınmış ve pâdişâhın dönüşünden sonra arada kalarak 1049 başlarında (1639 mayıs) İranlılarla Kasr-ı Şirin muahedesi'ni yaparak kaleleri tamir, hudut işlerini düzeltip lâzım gelen ıslahatı yaptıktan sonra dönmüştür.

Kara Mustafa Paşa, sadareti esnasında tehlikeli bir rakib olarak Silâhdar Paşa ile karşılaşmış ve bir hayli ölümlerden kurtulmuş ve az bir müddet sonra Sultan İbrahim'in cülûsiyle Silâhdar Paşa'dan intikam almış ise de bu defa da karşısına Sultan İbrahim'in silâhdarı olan Yusuf Paşa ile meşhur Cinci Hoca Hüseyin çıkmışlardır.

Kemankeş Kara Mustafa Paşa gerek bu iki rakibinin ve gerek asabi ve şuursuz olan Sultan İbrahim'in her işe müdahale eylemelerinden dolayı iki defa vezir-i âzamlıktan istifa etmiş ise de kabul edilmemiş ve nihayet bu iki hasmının tesirleri ve kendisinin de bazı hataları yüzünden 1053 Zilkade ve 1644 Ocak'da maktulen vefat etmiştir; kabri İstanbul'da Bayezid semtindeki Parmakkapı'da (Çarşıkapısı'nda) 1051 H. - 1641 M.'de yaptırmış olduğu medresesi yanındadır; yine orada çeşme ve sebili de vardı. Sadareti müddeti iki pâdişâh zamanında 5 sene dört ay olup ölümünde 50 yaşlarındaydı. Galata'da kurşunlu mahzen yakınında kiliseden bozma bir camii ile Salma-tomruk (Karagümrükle Balat arası) da bir mescidi de vardır. Sivas'la Tokat arasındaki Mehmed Paşa hanını (Yenihan) tamir edip buraya 400-500 hane iskân etmek suretiyle orasını kadılık yapmıştır; bunlardan başka Macaristan'daki Eğri kalesinde, mektep, baruthane, Anadolu ve Rumeli'de yollar, köprüler Üsküdar'da ve Pendik'te çeşmeler yaptırmıştır. Kıztaşı yakınında İskender Paşa Camii karşısındaki 1047H.-1637M. tarihli çeşme de bu zatın hayırlı eserlerindendir. Mustafa Paşa Mekke'ye arafattan gelen suyu akıtmış Kabe yolundaki Ayn-ı Zerka kalesini yaptırıp buraya koyduğu muhafızlarla Harameyn fukarasına kendi vakfından maaş tahsis etmiştir. Yüksek himmetli, hamiyyetli ve faal bir vezir olduğunda tarihler müttefik gibidir. Bazı hasımlarını affetmemek gibi hataları felâketine sebep olmuştur.

Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın kardeşi İlbasanlı Mevlevi ve şair Sineçâk Münzevî Osman Dede (vefatı 1050 veya 1055 H. ve 1640 veya 1645 M.), Gülşen-i İrfan isminde hüsn-i ahlâk ve nasihatlardan bahseden 10 cüzlük bir eserini Mustafa Paşa'ya hediye etmiştir. Kara Mustafa Paşa, kardeşini görmek istemişse de Münzevi Osman Dede kabul etmemiştir.

Tarihî kayıtlara göre Kemankeş Kara Mustafa Paşa, Körkadı diyecek kadar doğru sözlü, aynı zamanda asabi ve hırçın, işlerinde titiz olduğundan dolayı epey düşman peydan etmişti; kendisi okumak yazmak bilmediği için -lüzumu halinde pâdişâh tarafından huzura kabul âdeti olmadığından- pâdişâha gizli olarak arzedilecek şeyleri başka birisine yazdırmak suretiyle bunun duyulmasından sıkılır ve :
-"Ben bu makama lâyık değilim; bir kaht-ı rical (adam kıtlığı) olduğu için beni tayin ettiler; zira sadaret makamının şartı okuyup yazmaktır, pâdişâh ile vezir arasında esrara müteallik nice umur vardır ki kâtibin ona vakıf olmaması icabeder" derdi.

Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi, Zafer-nâme ismindeki tarihî risalesini Kemankeş Kara Mustafa Paşa'ya ithaf etmiş ise de sonradan araları bozulmuş olacak ki tarihinde Mustafa Paşa aleyhinde kalem yürütmüştür; yine Kara Mustafa Paşa'yı yakından tanıyan Kâtip Çelebi ile Vecihi bu zatı övmüşlerdir. Hâdiselerin tetkiki neticesinde kendisine hasım olanlarla kendisine üstün gelecek olanları birer suretle İstanbul'da uzaklaştırdığı görülüyor.

Kemankeş Kara Mustafa Paşa, sadareti zamanında kapıkulu ocaklarından yeniçeri mevcudunu 17,000'e ve süvari ocağı mevcudunu da 12,000'e indirmiştir; bundan başka yeni ve tam ayarlı sikke kestirmiş; bütçenin gelir ve giderini dengeli hale sokmuş ve fazla geliri -ki 6000 kese idi- iç hazineye koydurmak suretiyle hazineyi doldurmuştu. Bundan başka eşya ve hayvan satışlarını normal şekle sokmuş ve müfettişler vasıtasıyla nizam ve kanuna aykırı hareket edenleri pek ağır cezalara çarptırmış ve vergi tahsilinde halka büyük acımasızlık yapılmasından dolayı memleketi yeniden tahrir ettirmiştir.

Kara Mustafa Paşa, hazine senetlerini de kaldırarak bütün devlet muamelesinin nakit ile yapılmasına muvaffak olmuştur. Kapıkulu ocaklarının maaşlarını 80'er akçeye mahsup olmak üzere safi riyal kuruş üzerinden vermiş ve kesinlikle karıştırmamıştır. Donanma için her sene 40 kadırga yapılması kanununu uygulamaya geçirmiştir. Okçuluktaki maharetinden dolayı Kemankeş lâkabını almıştır; kendisinden sonra, vakfına kızı Fatma Hanım mütevelli olmuştur. Serezli Şeyhzâde Mehmed Abdurrahman Efendi, Nahlistan-ı turab fî mehasin-i arzu'l-arab isimli Mısır tarihini Kemankeş Kara Mustafa Paşa adına yazmıştır; bir nüshası Veliyyüddin Efendi kitapları arasında 2457 numaradadır.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz