Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Topal Osman Paşa
Kırkdilim Savaşı
Divan Şiiri Nazım Şekli ve Nazım Türü
Sümmanî
Türk ve Bizanslı olmak
Fuzuli'den örnek şiirler ve günümüz Türkçesine çevirileri
Acemi ocağı
2. Abdülhamit Osmanlı'nın En İyi Padişahlarından
Osmanlı Gümüş Parası
XV. Yüzyıl Ortalarından XVI. Yüzyıl Ortalarına Kadar Osmanlılardaki Hastahaneler

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Müstezad

Müstezadın sözlük anlamı "ziyadeleşmiş, artmış, çoğalmış" demektir. Gazelin özel bir biçimine denir. Uzun dizelere, kısa bir dize ekleyerek yazılır. Eklenen bu kısa dizeye ziyade denir. Uzun dizenin ölçüsü mefûlü mefâ'îlü mefâ'îlü fa'ûlün, ziyade dizenin ölçüsü de, ana kalıbın ilk ve son parçalarından oluşan mef'ûlü fa'ûlün'dür. Ziyâdelerin, asıl dizenin anlamını tamamlar nitelikte olması gerekir. Çok zaman bu kurala dikkat edilmeyerek, kısa dizelerden yalnızca şiirin tekdüzeliğini yok etmek için yararlanılmıştır.

Örneğin, îzzet Molla'nın 3 beytini aldığımız' aşağıdaki müşteki "Te'sîr-i lisânın" ve "Bu bâğ-ı fenanın" ziyadeleri "gerçekten ziyadedir" :

Bülbül yetişir bağrımı hûn etti figânın
Zabt eyle dehânın
Hançer gibi deldi ciğerim tîğ-ı zebanın
Te'sîr-i Iisânın
Ah etse n'ola bülbül-i dil meşhedim üzre
Tâ mahşer olunca
Çok çekti gam-ı harını gül-zâr-ı cihanın
Bu bâğ-ı fenanın
izzet ne şeker çiğnedi tûtî gibi bilmem
Açmış yeni bir söz
Reşk ile sulandı yine ağzı şu'aranın
Sınf-ı husemânın (İzzet Molla)

Müstezadın birkaç türlü uyak düzeni vardır. En çok kullanılanlar şunlardır. (Ziyade dizeler ayraç içinde gösterilmiştir.)
a(a) a(a) — b(b) a(a) —c(c) a(a) — d(d) a(a) — e(e) a(a)...
a(b) a(b)—c(c) a(b)—d(d) a(b) — e(e) a(b) — f(f) a(b)…
a(b) a(b)—x(x) a(b) —x(x) a(b) — x(x) a(b) —x(x) a(b)…

a. Müstezad-ı Südâsiye

Uzun dizeleri mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün mefâ'îlün ölçüsünde, kısa dizeleri, yani ziyade dizeler de mefâ'îlün mefâ'îlün ölçüsünde olan müstezadtır. Bu çeşit müstezada, südâsiye denmesinin nedeni, uzun ve kısa dizelerdeki mefâ'îlün parçalarının 6 tane olmasıdır. Uyak düzeni genel tipteki müstezad gibidir.

b. İki ziyadeli müstezad

Ölçü ve uyak düzeni bakımından tek ziyadeli müstezadın benzetilir. Yalnız, ziyade dizeler iki tanedir ve uzun dizelerle uyaklıdır.

Hey hey ne acâib bezemiş hüsn ile Bârî
Bu sûret-i yâri
Bu nakş-ı nigân
Her ehl-i nazar kim göre tahsîn ola kârı
Bu çeşni ü izan
Kalmaya karârı
Ry mutrib-ı dil-keş ele al çeng ü rebâbı
Çâk eyle hicabı
Ref’ eyle nikâbı
Ey sâki-i mevh-veş taşa çal şîşe-i ârı
Sun câm-ı ukârı
Def’ eyle humârı
Uşşâkı katâr eyledi aşk içre Muhammed
Ol şâh-ı mümecced
Ol matlab-ı maksad
Ey üştür-i dil sen olagör pîş-i katârı
Çok aşk ile bârı
Ye derd ile hârı


Başka bir şairin gazeline ziyadeler ekleyerek de müstezad yazılabilir.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz