Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Moralı Enişte Hasan Paşa
Gazi Evrenuz Bey ve Ailesi
İkinci Bayezid
Osmanlı'yı Kim Batırdı?
Yeniçerilerin cezalandırılmaları
Çaldıran Savaşı
I. Mahmut'un Cülusu
Mehmed Ataullah Efendi
Fatih'in fermanı niçin çok önemli?
XV Yüzyıl Ortalarından XVI. Yüzyıl Ortalarına Kadar Kapıkulu Süvarileri

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Mısır'da Bulutkapan Ali Bey İsyanı

Sayfadaki Başlıklar


Mısır'da Biribirine Rakip İki Fırka
Bulutkapan Ali Bey
Ali Bey'in Hicaz ve Suriye'yi İstilâsı
Ali Bey'in Âkibeti

Mısır'da Biribirine Rakip İki Fırka

Mısır'ın idaresi zahiren valilerin ve hakikatte Fıkariyye ve Kasımiyye denilen birbirine rakip iki fırkanın elinde idi; memuriyetler bu iki parti arasında taksim olunurdu, meselâ Hac emiri yâni Mısır ve o havali hacılarını Mekke'ye görürüp getiren Emir Fıkariyye'den olursa defterdar da Kasımiyye'den olurdu; keza müteferrikabaşı Fıkariyye'den ve çavuşlar kethüdası Kasımiyye'den tayin edilirdi. Bu iki fırkadan bayrakları beyaz olan Fıkariye, Osmanlı'ya ve kırmızı bayraklı Kasımiye de Mısırlıya taraftar idiler.

Bu iki fırkanın rekabeti yüzünden Mısır valileri idare-i maslahata çalışırlar; bir gürültü çıkarmak istemeyenler her iki tarafı da idare ederlerdi; fakat bunlardan birisi tarafını tutan vali, o fırkanın vaziyetine yani hasmına galebe edip etmemesine tabi kalırdı, bundan dolayı her iki fırka arasında kan dökülmesi hemen hiç eksik olmamakta idi. Bu fırkalar, kendi maiyetlerini çoğaltmak için köle alıp yetiştirirlerdi.


Bulutkapan Ali Bey

İşte bu nifak ve ihtilâflar arasında 1180 H. (1766M.)'de Mısır'da Bulutkapan Ali Bey isminde biri meydana çıkarak hasım ve rakiplerini bertaraf edip Mısır idaresini eline aldı. Ali Bey yirmi sene evvel Mısır'ın nüfuzlu beylerinden İbrahim Kethüda'nın kölesi olup sonra yetişerek Şeyhulbeled olmuş, her işe karışarak iktidarı ele almak için fesat çıkarmak istemişti. O zaman bunu hisseden Mısır valisi Gürcü Mehmet Paşa 1177 H.(1764 M.)'de Ali Bey'i Hac emirliğine tayin ve bu vesile ile Mısır'dan çıkarmış ve bir daha Mısır'a almak istememişti; fakat Ali Bey'in Hicaz'dan dönşü Gürcü Paşa'nın azli zamanına tesadüf ettiği için Ali Bey Mısır'a girip yine Şeyhulbeled olmuş ve bütün rakiplerini bertaraf etmeğe başlamıştır.

Bunun bu hali aleyhtarlarını gayrete getirip bir gece evini basarak kendisini Sa'id taraflarına kaçırmışlardı; fakat Ali Bey 1178 H/1765 M de pâdişâhın fermanına itaat edeceğini vasıtalarla arzettiğinden affedilmiş ve tekrar Mısır'a gelip Şeyhulbeled olmuştur; lâkin tek durmayıp Mısır'da hâkim tavrını takınarak Mısır'ın ileri gelenlerini öldürüp mallarını müsadere ettiği ve maiyyetini çoğaltıp bir gaile çıkaracağı Şam valisi Osman Paşa tarafından hükümete bildirilmiş ve gailesinin defi emredilmiş ise de bir şey yapılamamış ve bu halden iyice cüreti artmıştır.

Bulutkapan Ali Bey, bu hâkimiyeti zamanında Mısır'da kendisinden ileri nüfuzlu olan ümeradan Hasan Bey'i ve daha sonra kendisiyle aralarında muhalefet yapmıyacaklarına dair sözleştiği Salih Bey'i katlettirmek suretiyle bütün Mısır'a hakim olmuştur.

1768 Osmanlı-Rus seferi, Mısır'ı Osmanlı hükümetinden ayırmak isteyen Ali Bey'e fırsat vermiş; Osmanlı ordusunun devam eden mağlubiyeti üzerine o da aşamalı surette muhalefeti arttırmıştır. Ali Bey evvelâ Hicaz taraflarını eline almak isteyerek Medine-i Münevvere'nin iskelesi olan Yenbû kasabasını zabt ve sahte bir ferman tertibi ile Mekke emiri Şerif Ahmed'i azil ve Cidde gümrüğünü kendi emrine hasredip ceb-i hümayun geliri olan Mısır hazinesini göndermeyerek isyanını aşikâr etmiş ve Mısır'da bir Çerkez devleti kurmaya teşebbüs ile vali bulunan Mehmed Paşa'yı azleylemistir. Bu vaziyetlere karşı Rus muharebesiyle meşgul olan Hükümet, Mısır işini öylece bırakarak bu suretle Ali Bey dört sene tamamen Mısır'ı ve kısmen Filistin, güney Suriye'yi ve Hicaz'ı elinde bulundurduğundan bu müddet zarfında Mısır'a vali gönderilememiştir.


Ali Bey'in Hicaz ve Suriye'yi İstilâsı

Ali Bey, Şam'ı da ele geçirmek isteyerek Mısır divanından göndermiş olduğu ferman ismini verdiği buyrulduda Şam valisi Osman Paşa'nın zulmünden bahis ile onu tedip etmek üzere geleceğini ve kendisine yardım edilmesini bildirmiş; aynı zamanda Urbân'ın (Çöl Araplarının) ileri gelen şeyhlerine de yazmış ve Yafa, Nablus, Gazze ve Remle'yi işgal eylemiştir.

Bulutkapan Ali Bey 1184 H/1770 M. de kendi mûtemed adamlarından Ebüzzeheb Mehmed Bey ve Cedavî Hasan Bey'e verdiği kuvvetle Hicaz'ı ve kendi hazinedarı iken emiilik verdiği büyük İsmail Bey ile yolladığı askerle de Suriye'yi işgale başladı. Ali Bey, Suriye istilâsında İsmail Bey'in harekâtını kolaylaştırmak üzere ona yardımcı olarak arkasından Ebüzzeheb Mehmed Bey ile kuvvet sevketmiş ve Vali Osman Paşa'nın mukavemet edemeyerek çekilmesi üzerine Şam'ı almış ve bu işlerde Akkâ'da isyan ile hükümdarlığını îlân eyleyen Zahir Ömer'in muvafakatini elde etmiştir.

Ali Bey'in bu derecede ileri gitmesinde Rus donanmasının Akdeniz'e geçerek Mora'yı ihtilâle sevk ile Çeşme'de Osmanlı donanmasını yakarak Katerina'nın kendi himayesinde olmak üzere Ali Bey'e bağımsızlık vadetmesinin büyük tesiri vardı; filhakika Katerina gerek Ali Bey'i ve gerek Zahir Ömer'i teşvik etmiş ve bu yüzden bunların derdi uzun sürmüştür.

Ali Bey'in tecavüzü Şam'ın işgaline kadar gelmesi üzerine hükümet bu hale daha fazla göz yumamayarak Ali Bey üzerine vezir Numan Paşa kumandasıyla kuvvet sevketmek üzere hazırlık yaptığı sırada Ebüzzeheb Mehmed Bey hadisesi zuhur ettiğinden asker şevkine lüzum kalmamıştır.


Ali Bey'in Âkibeti

Bulutkapan Ali Bey Şam'ı aldıktan sonra daha ileri Halep'e doğru gidilmesini emretti ise de kumandanlarından Ebüzzeheb Mehmed Bey'in emir hilâfına birden bire Kahire'ye dönmesi Ali Bey'in canını sıkmış ve bundan dolayı araları açılmıştır. Ali Bey bir gece Mehmed Bey'i öldürtmek üzere evini bastırmış ise de Mehmed Bey Sa'id taraflarına kaçmaya muvaffak olarak kurtulmuştur.

Bunun üzerine Ali Bey, Ebüzzeheb'i elde etmek için ismail Bey kumandasıyla kuvvet sevketmiş fakat bu kuvvetler Ebüzzeheb Mehmed Bey kuvvetleriyle birleşerek geriye dönüp Ali Bey üzerine yürümüşlerdi; bu sırada Ali Bey'e muhalif olan Kasımiye kuvvetleri de bunlara iltihak eylediklerinden Kahire'ye giren Mehmed ve ismail beyler, Bulutkapan'ı Akkâ tarafına kaçırmışlar ve bu hali Osmanlı hükümetine bildirip sadakatlerini arzeylemişlerdir (1186 H./1772 M.).

Bu hale karşı Ali Bey, Berrüssam yeni Sayda eyaletinden kuvvet toplayarak müttefiki olan Zahir Ömer'in oğullarını da beraberine almış ve aynı zamanda Rusların Akdeniz donanmasını da Akkâ taraflarına getirtmişti; fakat Ebüzzeheb, Salihiyye mevkiinde Ali Bey'i mağlup ederek dört yerinden yaralı olan Ali Bey'i yakalamış ve efendisi olduğu için öldürmeyerek hapsettirmiştir.

Ali Bey bir rivayete göre yaralarının tesiriyle ve diğer bir kayda göre de Mehmed Bey tarafından zehirlettirilmek suretiyle ölmüştür (1187 H./1773 M).

Osmanlı hükümeti Mısır'a vali olarak Halil Paşa'yı tayin edip göndermiş ve Mısır işleri yine eskisi gibi devam edip bu defa Ebüzzeheb Mehmed idareyi ele almıştır.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz