Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Osmanlıların İlk Devlet Teşkilâtı
XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna Kadar Gönüllüler
Mekke ve Medine Hayrına Kurulan Osmanlı Vakıfları
Askerî Teşilâtın Özeti
BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI
Efdalzâde Hamidüddin
Şeyh Hamdullah ve Mektebi
Tıp Dersleri
Akif
II. Murat Dönemine Kadar Osmanlı - Macar İlişkileri

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Osmanlı Devlet'inde Belediyecilik Ve Çorum Belediyesi

Sayfadaki Başlıklar


Osmanlı Devlet'inde Belediyecilik Ve Çorum Belediyesi

Osmanlı Devlet'inde Belediyecilik Ve Çorum Belediyesi

Şehirlerde belediye teşkilatının kurulması ilk defa İstanbul'da gerçekleşmiş ve 16 Ağustos 1854'te "İstanbul Şehremaneti" teşkil edilmiştir. Bunun yanında İstanbul'da oturan her sınıf Osmanlı uyruğu halk ve esnaftan atanacak üyelerle "Şehir Meclisi" de kuruluyordu.

Meclisin üye sayısı on iki olup, şehremini ve muavini ile birlikte sayı 15'i buluyordu. Meclis haftada iki kere toplanıyordu. İstanbul'da oluşturulan bu yeni örgüt, bekleneni vermekten uzak kalmıştır. Bunun üzerine yeni önlemler alınmış, komisyonlar ve çalışma grupları oluşturulmuştur.

Öneriler doğrultusunda 1857 Aralığında, İstanbul, Adalar ve Boğaziçi'nin on dört belediye dairesine ayrılması kararlaştırılmıştır. Beyoğlu ve Galata çevresinin "Altıncı Daire-i Belediye" olarak belirlenmiştir. Ancak uygulamayı on dört bölgede birden gerçekleştirmenin malî zorluklan göz önünde tutularak, öncelikle "Altıncı Daire'den, işe başlanmıştır.

Böylece, İmparatorluğun ve başkentin batıyla en çok bütünleşmiş kesiminden belediye kurumu girmiş ve bunu öteki liman kentlerinde kurulan belediyeler izlemiştir. Ortaya çıkan yeni belediye oldukça güçsüzdü. Osmanlılardaki kadı geleneğine rağmen yeni belediyenin yargı gücü olmayıp, gelir kaynakları sınırlı idi.

Osmanlı taşra kentlerinde ise modern beledî örgütlenmeye 1864 Vilâyet Nizâmnâmesi ile başlanılmıştır. Bu nizamname uyarınca liva ve kaza merkezlerinde seçimli üyelerden oluşan "Meclis-i Beledî" ler oluşturuldu. Ancak uygulamada görev ve çalışma düzeni bakımından bu meclislerin bir tüzel kişiliği olduğu bile tartışmalıdır. Zaten bu meclislerin her kazada kurulamadığı da bir gerçektir.

Ancak daha sonra, İstanbul'da olup bitenlerin etkisiyle bazı kent merkezlerinde de belediye teşkilatı kurma istek ve girişimleri üzerine hükümet konuyu ele almak zorunda kalmış, 25 Temmuz 1867'de "Vilâyâtta Devâir-i Belediye Meclislerinin Vezâif-i Umûmiyyesi Hakkında" başlığı altında on altı bentlik bir talimatname çıkarmıştır.

Bu talimatname, belediyelere bir özerklik vermekten çok, onların idarî varlıklarını belirlemekte, kuruluş ve görevlerini sıralamaktadır. Belediye meclisi, vali veya mutasarrıfın görevlendireceği bir başkan (reis) ile altı üyeden oluşacaktı.

Taşrada ilk beledî hareket, ticarî kapitalizme geçişin başladığı yerlerde görüldü.

Tuna vilâyeti kentleri, Bağdat ve liman kentleri, bu alanda öncü olmuşlardır. Çorum'da belediyenin hangi tarihte teşkil edildiğine dair arşiv kaynaklarında herhangi bir bilgiye rastlanılmamıştır. Yalnız bir kaynakta belediyenin 1876 tarihinde kurulmuş olduğu belirtilmektedir.

Zaten bu tarihte yürürlüğe giren talîmât ile vilâyetler dâhilindeki bütün şehir ve kasabalarda belediye dairelerinin kurulması öngörülmekte idi. Daha sonra 1877 yayınlanan "Vilâyât Belediye Kanunu", Cumhuriyet döneminde belediyeler kanununun çıkarıldığı 1930 yılına kadar yürürlükte kalmıştır.

"1877 Vilâyât Belediye Kanununa" kadar olan düzenlemelerde belediye reisinin, devlet memurları arasından atanması öngörülüyordu. 1877 kanunun bu şartı kaldırmasına rağmen atanan kişinin eşraftan biri de olsa memur sayılması anlayışı devam etti.

Belediye meclisi kararlarını uygulayan meclise başkanlık eden, vilâyet ile belediye meclisi arasındaki ilişkileri yürüten reisi, bu görevlerini aksatmadığı sürece ya da yüksek makamlarla olan ilişkileri sayesinde uzun süre riyasette kalabilirdi.

Devlet, diğer hükümet daireleri gibi, belediye meclisini yerel güçlere karşı denetleyebileceği bir kurum olarak korumaya çalışıyordu. Belediye reisi hükümet tarafından belediye meclisi seçilen üyeler arasından belirlenerek dört yıllık bir süre için atanıyordu.

Tablo-2. Çorum Belediye Dairesi Memurları (1900 Yılında)

GöreviAdıGöreviAdı
ReisHacı Halil EfendiAzâlarSaid Efendi
TabibSalih Efendi"Nuri Efendi
KâtibHacı Hafız Efendi"Hacı Mustafa Efendi
Sadık EminiHacı Ahmet Efendi"Hacı Arif Ağa
MüfettişMahmud Efendi"Abdürrahim Ağa
ÇavuşMehmed Ağa"Kerüpi Efendi

Görüldüğü üzere Çorum belediyesinde bir reis, biri gayr-i Müslim 6 a'zâ ve beş memur olmak üzere 12 kişi çalışmakta idi. Bu memurlardan başka 1907 yılında belediye çalışanları arasına mimar, tanzifat memuru ile aşı memurunun katıldığı görülmektedir.

Bundan başka daha sonraki yıllarda da belediye meclisinde bir gayr-ı Müslim a'zâ daima bulunmakta idi. Bu dönemde faaliyet gösteren belediyelerin bazı görev ve hizmetleri ise şunlardı: Cadde ve sokak açmak, meydan yapmak, kaldırım, suyolu, lağımları inşa ve tamir etmek, beldenin temizlik işlerini yürütmek, sokakları aydınlatmak, pazaryerleri oluşturmak, fakirlerin iaşesini temin etmek, tartı ve ölçüleri kontrol etmek, kontrat olan onaylamak ve yangınları önleyici tedbirler almak idi.

21 Mart 1904 senesine ait Çorum belediye bütçesindeki gider kalemleri arasında yer alan harcamalardan, belediyenin yukarıda sayılan görevlerden çoğunu yerine getirmeye çalıştığı görülmektedir. Özellikle yangınlara karşı alınacak tedbirler için bütçede büyük pay ayrılmıştı.

Belediye, yangınlarda kullanılmak üzere 6000 kuruşa yeni bir yangın tulumbası aldığı gibi bunu kullanacak tulumbacı başına aylık 75 kuruş, diğer 8 nefer tulumbacı için aylık 10 kuruş maaş veriyordu. Bunun yanında mevcut tulumba aletlerinin tamiri içinde 1904 senesi bütçesinden 2000 kuruş ayrılmıştı.

Fakirlerin cenazeleri kaldırılması ve yemek verilmesi için 2850 kuruş, kaldırımlar ve şehirde yeni yolların açılması hususunda da 5000 kuruş belediye bütçesinde yer alıyordu. Belediye bazı alanlarda verdiği hizmet karşılığında mahalle ahalilerinden her sene belli bir miktar para tahsil ediyordu.

Mahalle bekçilerin maaşları, şehrin temizliği ve çöpçü arabalarının ücretleri halktan alınıyordu. Ancak fakir olanlardan bu ücretin alınmadığı görülmektedir. Ahalinin malî durumuna göre bu paralar dört derece olarak tevzi' ediliyordu. 1904 bütçesi gelirleri arasında bu meblağın aylık 1950 kuruştan senelik 23400 kuruş olarak tespit edildiği görülmektedir.

Aşağıdaki tabloda yer alan belediyenin bütçe gelirlerine bakılacak olursa en önemli gelir kaynaklarını vergiler, ahaliden çeşitli adlarla alınan ücretler ve belediyeye ait gayr-ı menkullerin kiralan teşkil etmektedir. Bunun yanında belediye bir önceki yılın bütçesinden 20000 kuruşu tahsil edememişti.

Bu miktar 1904 bütçesin gelirler hanesine dâhil edilmiştir. Yeni bütçenin gelirleri arasında %15'lik gibi önemli bir oranı teşkil eden bir miktarı tahsil edilememesi dikkat çekicidir. Memur maaşları, temizlik ve itfaiye gibi kalemlerin 1904 bütçesinde giderleri arasında büyük bir paya sahip olduğu görülmektedir. Mutasarrıflık ve belediye meclisi tarafından 21 Mart 1904 senesinde hazırlanan Çorum belediye bütçesi gelirleri ve giderleri eşit olan denk bir bütçedir.

Tablo- 3. Çorum Belediyesinin 1904 Senesi Bütçesi

GöreviAdıGöreviAdı
ReisHacı Halil EfendiAzâlarSaid Efendi
TabibSalih Efendi"Nuri Efendi
KâtibHacı Hafız Efendi"Hacı Mustafa Efendi
Sadık EminiHacı Ahmet Efendi"Hacı Arif Ağa
MüfettişMahmud Efendi"Abdürrahim Ağa
ÇavuşMehmed Ağa"Kerüpi Efendi

Gelirler/KuruşGiderier/Kuruş
Gelir çeşitleriMiktarGider çeşitleriMiktar
Hayvan Rüsumu 8500 Belediye Reisi Maaşı/Yıllık 4800

Kantar Rüsumu
6500
Kâtib Maaşı /Yıllık
2160

Keyl Rüsumu
5500
Sandık Emini" "
1200 j

Zebiha Rüsumu
3600
Müfettiş "
1800

Gazhane rüsumu
6500
Mimar " "
1080

Delâliye Rüsumu
3500
Çavuş "
960

Sergiy-i zemîn rüsumu
3000
Kolcu "
720

Karlık ? rüsumu
400
Odacı "
720

Hükümet Konağının Muhasebe Kısmının tcâr Geliri
1530
Belediyenin Yıllık Akarının Vergisi
1133

Ziraat Bankası Odaları Icâr Bedeli
600
Belediyenin Kırtasiye Masarifi
300

Evkaf Odası Bedel-i İcâri
300
Tadilât-ı Emlak Tahmini Ücret
500

Defter-i Hakânî Odası Icân
600
Vilâyet Gurebâ Hastanesi Mürettebatı
4000

Vergi Tahsilatı Odası Icân
400
Saat-ı Kebîr Sâlimesi ? Ücreti
120

Hükümet Konağı Altında 7 Adet Dükkân îcâr Geliri
2200
Velâdet ve Cülûs-ı Hümâyûn Cenâb-ı PadişâhL
2000

Çarşı İçinde Bulunan 5 dükkân icân
850
Tabib Maaşı /Yıllık
9600

inşaat ve Tamirat Hara
4000
.... maaşı u
6000

Maarifle Ortak Buğday Pazarında 9 Adet Dükkân Icân
2400
Aşı Memuru Maaşı/Yıllık ve Harcırahı
3140

" " Bir Kıraathane Icân
2500
Vilâyet Müfettişi Maaşı/Yıllık
1680

6 Adet Zahire Mağazası Bedel-i İcân
655
Saat-ı Kebîr Kulesi Memur Maaşı/Yıllık
720

Ceza-yı Nakdiyye
3500
Tercümân-ı Muhâcir-i Çerakis Maaşı
2160

Hulusi Beyden Alınan Bir Bâb Hân İcar Bedeli
500
Belediyenin Akarının Tamir, Müteferrik ve Tefrişât Masarifi
1050

Tesvive-i Tarîkden Hâsıl Olacak Hare'
1715
Tulumbacı Memurları Maaşları ve Tulumba Tamir Masarifi
9860

Velîme Ruhsat Tezkeresi
650
Kaldırım ve Yollar İçin Masarifi
5000

Kontorato Pul Esmanı
100
Belediye Bahçesi Teşkili İçin
16697

Müsadere Olunacak Eşya Bedeli
500
Vilâyet Müfettişleri Harcırâhlan
250

Geçen Sene Bütçesi Bakayasından _Tahsil OlunabilecekMebali^
20000
Fukaralara Harcanan Para (cenaze, yemek)
2850

Mahalle Ahâlisinden Bekçi Maaşı, Temizlik, Çöpçü Arabası Ücretleri Olarak Fukaralar Müstesna Olmak JJzere Toplanan Senelik Miktar
23400
Mahalle Bekçilerine, Temizlik Arabalarına Senevi Verilecek Ücret
23400

Toplam
103900
Toplam
103900

Kaynak: Çorum’un İdari, Sosyal, ve Ekonomik Yapısı (Tanzimat - II. Meşrutiyet) Şerif Korkmaz

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz