Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Bayburtlu Zihni
Vessaf Abdullah Efendi
TANZİMAT DÖNEMİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ ve TANZİMAT DÖNEMİNDE HALKBİLİMİ
Hanefi Efendi
Osmanlıların İslâm Devletleriyle İlişkileri
Kizil Sultan'i kim, niçin uydurdu ?
Çelebi Mehmet
Zekeriyazâde Şeyhülislam Yahya Efendi
Garp Ocakları
XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna Kadar Yeniçeri Ocağı

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

Riyaziye Tedrisatı - Matematik Dersleri

Osmanlı medreselerinin Haşiye-i tecrid medreseleri adı verilen ilk kısmında hisap (hesap) ve eşkâl-i tesis denilen hendese (Geometri) ile kozmografya (astronomi) okutuluyordu; meşhur Ali Kuşçu Türkiye'ye geldiği zaman bu medrese derslerinden başka ayrı bir kurs açarak riyaziye okutmuştu; hattâ meşhur Sinan Paşa, Ali Kuşçu'dan riyaziye öğrenmek için talebesinden Tokatlı Molla Lûtfi'yi göndermiş ve o da öğrendiğini hocası Sinan Paşa'ya öğretmişti.

Bursalı Kadızâde-i Rûmî denilen Musa Paşa, büyük Türk riyaziyecisi ise de bu bilimi, okuyup okutması Osmanlı memleketlerinde olmayıp Semerkand'dadır; yalnız XV. yüzyılın son yarısında Osmanlı medreselerinde okutulan riyaziye dersleri Kadı zâde-i Rûmî mektebinin Ali Kuşçu vasıtasıyla devamından başka birşey değildir.

Malûm olduğu üzere Kadızâde-i Rumî, Maverâünnehir'e ve Semerkand'a giderek o tarafların ilim adamlarından ders görmüş Timurlulardan Şahruh'un oğlu Uluğ Bey'e hoca olmuş ve Uluğ Bey'in (vefatı 853 H. 1449 M.) riyaziyedeki istidadı nedeniyle kendisi de riyaziyeyi diğer ilimlere tercih ederek Orta Asya da şöhret kazanmıştı; işte Osmanlı hükümdarının daveti üzerine İstanbul'a gelen Ali Kuşçu da Uluğ Bey'in talebesi olup Türkiye'de ilk riyaziye mektebini açmıştır. Fakat bu mütalea XV. yüzyıl ortalarına kadar Türkiye'de riyaziyeci yetişmemiş demek değildir; nitekim Ali bin Hibetullah adında bir zat Yıldırım Bayezid adına Hulâsatü'l-minhac fî ilmi'l-hisab isminde bir eser vücuda getirmiştir; fakat riyaziye mektebi halinde ilk tedrisatı yapan ve talebe yetiştiren Ali Kuşçu'dur. Dolaylı olarak Ali Kuşcu'dan riyaziye ve heyet (kozmografya, astronomi)öğrenen Sinan Paşa, Fatih Sultan Mehmed'in emriyle Kadı-zâde'nin Çağmînî'ye yazdığı şerhe karşı bir haşiye ile kozmografyadaki vukufunu göstermiştir.

Kadızâde-i Rumî mektebi esas olarak Ali Kuşçu vasıtasıyla Osmanlı memleketinde yayıldığı gibi yine Kadı-zâde talebesinden Fethullah Şirvanî ve onun talebesinden Niksarlı Muhyiddin (vefatı 901 A. 1495 M.) ile de yayılmıştır. Kadı-zâde-i Rumî ile Ali Kuşçu'nun torunları Kutbüddin Mehmed ile kardeşi Mîrim Çelebi denilen ve Sinan Paşa talebesinden olan Mahmud ve Mecma'u'l-fuad adlı hisap kitabını yazan Hacı Atmaca lakablı Muhyiddin Mehmed (vefatı 889 H. 1484 M.) II. Bayezid devri riyaziyecilerinden Hayreddin ile bunun talebesi Pir Mahmud Sıdkı ve yine XV. yüzyıl sonlarında yetişmiş olan Efezade Mehmed ve kozmografyadan E's-sebc u'ş-şeddad ve Risale-i Heyula adlı eserleri yazan Hafız Mehmed bin Ali (vefatı 950 H. 1543 M.) ve heyet ile riyaziyede geniş vukufu olup Muhit ve Mirat-ı Kâinat isimli eserleri yazan Seydi Ali Reis (vefatı 970 H. 1562 M.) bu riyaziyecilerin meşhurlarındandır.

Ali Kuşçu'dan sonra Osmanlı muhitinde riyaziyenin ilerlemesi için en çok çalışan Mirim Çelebi'dir; risalelerinden bir çoğunu II. Bayezid'e ithaf etmiştir; heyet ve müsellesâta (üçgenler) dair eserleriyle meşhurdur; eserlerinin en mühimmi kozmografyadan Düsturü'l-amel ve tashihü'l-cedel olup bunu Uluğ Bey zîci ile meşhur Giyaseddin-i Cemşid'in Zîc-i Hakani der tekmil-i Zîc-i İlhani adlı eserlerini inceleyerek yazmıştır.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz