Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Sarı Süleyman Paşa
Ebu Saidzâde Feyzullah Efendi
Savaş zamanındaki hizmetleri
Afyonkarahisar Kubbeli Mescit
Karaman Arapzade ve Dikbasan Camii
Kütahya Ahiarslan Sultanbağı - Çatalçeşme Mescidi
XVI. Yüzyıl Ortalarından XVII. Yüzyıl Sonuna Kadar Azaplar
Yenişehirli Abdullah Efendi
Osmanlı Fetih Politikası
Molla Hüsrev

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

XV. Yüzyıl Ortaları ile XVI. Yüzyıl Ortalarına Kadar Telif ve terceme Olunan Eserler ve Müellifleri

Bunlardan Fatih Sultan Mehmet namına olunan eser hey'et (Kozmografya)'ten Ali Kuşçu'nun telif ettiği Muhammediye ile yine Fatih adına Sivaslı Şeyh İbrahim Tennur Âşık'ın Türkçe manzum Gülzar-name isimli tasavvufî eseri ve Farsçadan Türkçeye bir lügat olan ve Hasan bin Hüseyin bin İmadü'l-Karahisarî tarafından tertip ve tercüme olunan Şamilü'l-luga, Molla Güranî, Ahmed Şemseddin tarafından aruzdan 600 beyitlik Safiye manzumesi ve vezir-i âzam Mahmud Paşa adına İsfahanlı Şeyh Ali bin Fethullah tarafından Farsça yazılan ve edebî ve tasavvuf bir eser olan Menazıru'l-leyl ven-nehar ve ulemadan Musanifek demekle meşhur Ali bin Muhyiddin Mehmed'in Mahmud Paşa'ya ithaf ettiği Farsça Siyaset-name ve yine aynı vezir namına telif edilip mühim bir tarihî eser olan Enveri'nin manzum Düstur-name'si Fatih devrinde yazılmış bir kısım eserlerdendir. Balıkesirli Deylet oğlu Yusuf'un fıkıhtan manzum Vikaye tercümesi de bu XV. yüzyıla aittir.

II. Bayezid namına Amasya Darüşşıfası tabibi Sabuncuoğlu'nun talebesi Muhyiddin Mehî tarafından yazılan ve tabip Hacı Paşa'nın tıptan Teshil ismindeki eserinin Türkçe nazmı olan Nazmü't-teshil ve yine aynı hükümdar namına Uzun Firdevsî'nin Şeh-name'si ile Kıssa-i Midilli veya Kutub-nâme ve Arapçadan, Farsçaya bir lügat olan Musarrahatü'l-esma ve Mehmed isminde bir şair tarafından kaleme alınan ve Şemâil-i Nebeviyye'ye ait olup 3 bab üzerine tertip olunan Gülistan-ı Şemail ve muhtelif ilimlerin mevzularından bahsedip Tabib Şirvanlı Şükrullah tarafından kaleme alınan Riyazu'l-ulum ve heyetşinas Kâtip Mehmed bin Sinan taratından pâdişâha takdim edilen Muvazzıhu'l-evkat fî maarifeti'l mukantaratı ve Hanefî mezhebinin füruuna dair Elmalılı Şeyh Bâlî tarafından şerh edilen Uyunü'l-hakayik fî şerh-i künûzi'd-dekayik ve Murâdî'nin 7000 beyitlik Farsçadan Gülistan ve Baharistan şeklinde kaleme alınan Nahlistan ve Mekke ulemasından olup Bayezid'in büyük ikramına nail olan Ahmed bin Hüseyin'in kaleme aldığı Kitabü'd-dürri'l-manzum fî menakıbi's-sultan Bayezidi'r-Rum isimli eser ve Alâaddin Kirmanî'nin yine bu hükümdara ithaf ettiği Küre risalesi ve Heratlı Âhî tarafından yazılıp Fatih ve Bayezid devirleri olaylarından bahseden manzum Farsça Şeh-nâme-i Ahî ve Amasyalı Ahmed bin Hüsameddin'in siyaset ve mev'izadan bahseden Mir'at adlı telifi ve Bayezid'in vezirlerinden Mustafa Paşa adına Demirhisarlı Âbidin tarafından nazmen Türkçeye çevrilen Şircatü'l-İslâm II. Bayezid devrinde bir çoğu onun adına yazılan eserlerdendir.

Yavuz Sultan Selim namına tımarlı sipahilerden Güvahî (vefatı 929 H. 1522 M.) mahlaslı Geyveli bir şairin nazmettiği Türkçe darb-ı meselleri toplayan Kenzü'l-bedayic isimli bir eser ile ilm-i ahlâka dair 1891 beyitli Pend-nâme ve yine Sultan Selim'e ithaf edilmiş olan ve Abdullah adında bir âlim tarafından yazılan hisab ve cebirden bahseden Mesâil-i selâsin isimli eser ve Matrakçı Nasuh tarafından aynı hükümdara takdim edilen Cemalü'l-kitap ve Kemalü'l-hisab ile yine onun namına yazdığı Kencaniyye fî ilmi'l-hisab ve aynı müellifin Umdetü'l-hisab isimli eserleri ve riyaziyûndan Mîrim Çelebi'nin Ali Kuşçu'nun kozmografyadan Fethiyye isimli eserine şerh olarak yazıp yine Yavuz Sultan Selim'e takdim ile bu sayede kazaskerliğe terfi etmesine sebep olan telifi ve Hekim Şah Kazvinî'nin Yavuz Sultan Selim namına olarak Farsçaya tercüme ettiği Hayatü'l-hayvan isimli eser ve Anadolu beylerbeyi Hasan Paşa namına 910 H. 15Q4 M.'de Çullu Sinan denilen Yusuf bin Cüneyd tarafından kaleme alınan ilm-i ferâize dair türkçe Muzharu fi ilmi'l-ferâiz XVI. yüzyılın başlarında yazılan eserlerden bir kısmıdır.

Şehzade Alemşah bin Bayezid'in oğlu Osman Çelebi namına yazılan ve Şircatü'l-İslâm tercümesi olan Ravzatü'l-İslâm ve Şehzade Cem namına Tirmizli Seyyid Cemaleddin Ebu Cafer tarafından Türkçe olarak yazılan Tecvit'ten Mezaku'l-uşşak fî ilmü âfak ve Şehzade Ahmed bin Bazeyid adına Cemaleddin Aksarayî tarafından yazılan Şemsiyye fî te'vili'l-kelimati's-sıddıkıyye isimli eserler de XV. yüzyılın ikinci yarısıyla XVI. yüzyılın başlarına ait teliflerdendir.

Kanunî Sultan Süleyman zamanında onun adına Kırımî'nin Hülâsatü'l-mizac adlı eseriyle yine o hükümdar nâmına Abdülkerim bin Mehmed tarafından siyasete dair yazılan Nesayihu'l-ebrar isimli eser ve Celâl-zade Koca Nişancı Mustafa Bey tarafından ahlakî bir eser olarak telif edilen Enisü's-selâtin ile tarihten Keşfü'l-gumem fî ahbari'l-ümem tercümesi ve bunun kardeşi Celâlzâde Salih Efendi'nin, Kanunî'nin emriyle 8 cilt üzerine tercüme ettiği Menâkıb-i Behmen Şah bin Firuz Şah hikâyesi ve kozmografya âlimi Konyalı Mehmed bin Kâtip Sinan tarafından kaleme alınan Mîzanü'l-kevâkib ve yine kozmografyacı Mustafa bin Ali'nin yazdığı Açlamü'l-ibad fî ahbari'l-bilâd adlı kitabı ve Matrakçı Nasuh'un yine Sultan Süleyman namına Tarih-i Taberî'den tercüme eylediği Mecmacü't-tevarih ve Kanunî'nin oğlu Konya valisi Şehzade Mustafa namına hocası Gelibolulu Surûrî Efendi (vefatı 969 H. 1561 M.) tarafından yazılan ve şiir, vezin, kafiye kaideleriyle sanayi-i şi'riyeden bahseden Bahrü'l-maârif isimli seçmeler ve yine Şehzade Mustafa'nın emriyle ahlâk ve saltanat levazımından olarak 10 bab üzerine yazılan Zahîretü'l-mülûk tercümesi de XVI. yüzyıl ortalarına kadar yazılmış belli başlı eserlerdendir.

Bu eserlerin incelemeleri Türkçenin memlekette artık genel bir bilim dili olduğunu göstermekle beraber dilimize fazla miktarda Arapça, ve Farsça kelimelerin karışması Türkçenin sadeliğinin bozulmasını ve bir kısım Türkçe kelimelerin yerlerine Arapça ve Farsçalarının geçmesiyle sonuçlanmıştır; fakat bu ilâveler Türkçemizi zenginleştirmiş ve Türkçe kitap yazısı dilinde genişlik husule getirmiştir; resmî devlet dili ise az tadile uğrayarak divan muhaberatı herkesçe anlaşılacek şeklini muhafaza etmiştir.

Yukarıda isimlerini saydığımız XV. yüzyılın ikinci yarısıyla XVI. yüzyıl ortalarına kadar yazılmış eserlerden başka tarih, edebiyat ve şiir, coğrafya, musiki, terceme-i haller, riyaziye ve şâir ilimlere ait daha bir hayli eserler kaleme alınmıştır ki bunlardan başlıcaları şunlardır:

Tarihlerden sade bir lisanla yazılmış olan Âşık Paşa-zade, Neşrî, Kâtip Oruç, Rüstem Paşa, Lûtfi Paşa tarafından yazılan tarihlerde diğer bir kısım Anonim Âl-i Osman tarihleri ve Türkçe sadeliğin zıddına olarak muğlak bir dille kaleme alınan Tarih-i Ebülfetih Dursun Bey'in, Fetihnâme-i İstanbul, Tâci-zade Cafer Çelebi'nin ve İbn-i Kemal'in Osmanlı tarihi ile Celâl-zade'nin Tabakatü'l-memalik ve Süleyman-nâme'si ve Mecdî'nin Şakayik-i Numaniyye tercümesi bu eserlerdendir.

Osmanlılarla XVI. yüzyıldan itibaren teracim-i ahvale ehemmiyet verilmeye başlanmış olup bu yüzyılda ilk olarak Edirneli Sehî Bey tarafından (vefatı 955 H. 1548 M.) Heşt Behişt ismiyle 216 şairin kısa terceme-i hallerinden bahseden bir şuara tezkiresi kaleme alınmıştır. Bundan sonra Aşık Çelebi (vefatı 979 H. 1571 M.) ve Lâtifî (vefatı 990 H. 1582 M.) ve daha sonra Ahdî, Beyanî, Kınalı-zade, Riyazî tezkireleri ve Şakayık tercümesine zeyl yazan Atayî'nin eserleri bunları takip etmiştir.

Osmanlıların resmî dilinde ve divan kitabetinde muğlak olmamakla beraber oldukça münşiyane bir çığır açan ve bir aralık nişancılıkta bulunmuş olan Amasyalı Tâci-zade Cafer Çelebi'dir; bu zat (vefatı 920 H. 1514 M.) Çandarlı-zade İsa Bey'den sonra nişancı iken eski, sade divan Türkçesinin yerine yeni bir tarz koymuş ve bundan sonra aynı tarzı Cafer Çelebi'nin yerine nişancı olan Çandarlı-zade İsa Bey ve daha sonra Seydî Bey ve Celâl-zade yürütmüşlerdir.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz