Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
Ebu İshak İsmail Efendi
Kemalpaşazâde'nin bir Gazeli
EMANET-İ MUKADDES
Abdülhak Hâmid Tarhan
Efdalzâde Hamidüddin
Necmeddin Halil Onan
Mesih Paşa
Boğaz Yamaklarının İsyanı
İlk Osmanlı Medreseleri
Erdel Voyvodalığı

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

XVII. Yüzyıldaki Tasavvuf Akımları

Sayfadaki Başlıklar


XVII. Yüzyıldaki Bazı Yüksek Mutasavvıflar

XVII. Yüzyıldaki Bazı Yüksek Mutasavvıflar

17. asırda sofiye ricaline karşı müthiş hasım olarak bir vâiz sınıfı görüyoruz; vaazlarıyla avamı okşayan bu zümre ile aydınlara hitap eden mutasavvıflar arasında bir zamanlar kitaplar ve risalelerle yapılan ilmî münakaşa bu asır ortalarına doğru İstanbul'da fiilî, mücadeleci ve ihtilâlci bir mahiyet arzediyordu. Fikrî mücadelenin silâha sarılıp kavgaya varacak dereceye gelmesinde hükümetin aczi ve saraya mensup veya sarayda vazife gören bazı cahil ağaların vâizlerin teşvikleriyle Sofiye ricaline düşman olmalarının tesiri vardır.

On yedinci asırda sofiye ricali arasında Tekke şeyhi olarak Halvetiye tarikatinin Şemsiye kolundan Abdülmecid Şeyhî ve Bayramiye tarikatinin Celvetiye kolundan Aziz Mahmud Hüdâî Efendi'lerle Abdülmecid Efendi'nin halifesi Abdülahad Nuri Efendi ve Sohbet-nâme sahibi Oğlanlar şeyhi İbrahim Efendi ve Halvetiye tarikatinin Ramazaniye şubesi kurucusu Şeyh Ramazan Mahfîl ve Galata Mevlevi şeyhi Mesnevî'yi şerheden Rüsuhî İsmail Dede ve Kadiriye tarikatinin Türkiye'de ikinci piri sayılan Tosyalı İsmail Rumî gibi arifane eserleriyle tanınmış şahsiyetleri görmekteyiz.

Sohbet tarikatı olan Bayramiye tarikatı Melâmîlerinden Hasan Kabaduz (vefatı 1010 H. / 1601 M.) ve onun halifesi Hüseyin Lâmekânî (vefatı 1034 H. / 1625 M.) ve Hüsameddin Ankaravî halifesi olup halk tarafından tüccar Hacı Ali Bey diye tanınan İdris Muhtefî (vefatı 1024
H. / 1615 M. ) ve Hüseyin Lâmekânî ile Aziz Mahmud Hüdaî Efendi müntesiplerinden Mesnevî'yi şerheden Reisü'l-küttab Sarı Abdullah Efendi (vefatı 1071 H./ 1660 M.) ve Ahmed Sarban halifeleriyle sair kollardan gelen Melamiler veya Hamzavîler sohbet halinde vahdet-i vücud akidelerini neşretmişlerdir. Bu Bayramiye müntesipleri arasında diğer tarikatlere mensup bir hayli arif şahsiyetler de vardı. Meselâ Oğlanlar şeyhi İbrahim Efendi ile halifesi Kütahyalı Sun'ullah Gaybî de meşrep itibariyle Bayramî idiler. Keza Sarı Abdullah Efendi tarikaten Celvetî olup meşreben Melamî idi; keza Halvetiye tarikatine mensup Kasımpaşalı Saçlı Emir diye meşhur Haşimi Emir Osman Efendi (vefatı 1003 H. ,' 1594 M.) de aynı zamanda Melâmî idi.

Bu kısa açıklamadan anlaşılacağı üzere Osmanlı memleketlerinde muhtelif tarikat zümreleri tarafından muhtelif kanaat ve inançlar halinde tasavvuf cereyanlarının ilerlediği görülmektedir. Bunlardan gidişlerinin bir kısmı zahiri şeriate uygun ve bazılarının da aykırı olduğundan bu sonrakiler haklarında bazen takibat yapılmıştır. Şeriate aykırı görülen tasavvuf Melamilerin telkinleri olup bunun havassa ve irfan sahiplerine telkini icabederken bazen sahasını aşması dolayısıyla avamın ve zahir ehlinin itikadını sarstığı için şer'i nizamı bozmamak için zarurî olarak bu gibilerin bir kısmı saklı neşriyat yapmışlar ve bazıları da yanlış ve mübalağalı bir propaganda ile düzgün durumlarına rağmen zan altında kalmışlardır.

XVII. yüzyıl ortalarına doğru Kadı-zâdeliler veya Fakılar denilen bir zümrenin hücumuna mâruz kalan Halvetî, Kadirî ve Mevlevî tekkelerinde serbest âyin icrası tehlikeli duruma girmiş ve ehl-i tarik ile Kadı-zadeliler arasındaki düşmanlık İstanbul halkını ikiye ayırmış, saraydaki baltacılar ve diğer bazı saray adamları tarafından himaye gören Fakılar, hükümetin aczinden de istifade ile kendileriyle muhakeme ve mantık üzerine konuşmak isteyen şeyhleri, tekkelerini basmak ve öldürmekle tehdit etmişlerdir.

İlk zamanlarda Kadı-zâde'nin Sofiyeye itirazlarıyla başlayan münakaşa memleketin Girit harbi ve iç durumdaki vahim seneler zarfında da devam etmiştir.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz