Silikon Vadisine ve Teknoloji Dünyasına İçeriden Bir Bakış
kolai.com
Ana Sayfa
Yazı Ekle
Forumlar
Bilgi Bankası Kategorileri
Son Eklenen Bilgiler
Divan Edebiyatı
Osmanlıca Sözlük
Osmanlı Padişahları
Anadolu Beylikleri

Arama:
Bunlar da var
İslam Tarihi
Osmanlı Mimarlık Tarihi
I. Abdülhamid
Akif
XVIII. Yüzyılda Türkistan ve Kazak Hanları ile İlişkiler
Cenâb Şehâbeddîn
Pirî Mehmet Paşa
Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu-1
Kethüda yeri
Revan Seferi

Aradığınız soruların cevabını bulamadınız mı? Forumlarımızda sorun.

XVIII. Yüzyılda Mûsiki ve Musikişinaslar

XVIII. asırda Osmanlı klâsik musikisi bütün XVIII. asır boyunca kemal devrini yaşamıştır; bu asırda cidden kıymetli musikişinaslar gelmiş ve musikide üstad olan I. Mahmut ile III. Selim bu ince sanatı himaye ve müntesiplerini teşvik eylemek suretiyle Türk musikisinin gelişmesine hizmet etmişlerdir.

Üstad musikişinas ve bestekâr olan I. Mahmut, cariyelerine musiki dersi verdirmiş ve yirmi beş sene süren saltanatı zamanında Osmanlı sarayı musikişinas, hanende ve sazende üstadlarla dolmuş, fakat onun ölümüyle yerine geçen kardeşi III. Osman'ın ilk işi saraydaki kadın sanatkârları saraydan çıkarmak olmuştur.

XVIII. asırda yetişmiş olan üstad musikişinas ve bestekârlardan olup ilim ve faziletten başka şiir, yazı ve musiki gibi üç ince sanatı nefsinde toplamış olan kazasker Abdülbaki Arif Efendi (vefatı 1125 H. - 1743 M.) ve II. Mustafa'nın nedimi ve yüksek musikişinas olup hükümdarın huzurunda fasıllar yapmış olan Küçük Müezzin Mehmed Efendi (vefatı 1127 veya 1129 H. - 1715 veya 1717 M.) ve IV. Mehmet ile oğulları II. Mustafa ve III. Ahmet zamanlarında yaşamış olan âlim, şair, bestekâr ve ney ve tanbur üstadı Odabaşızâde Eyüblü Şeyh Mehmed Rıza Efendi ve III. Ahmet zamanında enderunda yetişerek kiler ağalığında bulunmuş olan bestekârlardan Eyüblü Ebu Bekir Ağa ve 1139 H. - 1726 M. de vefat eden ve pâdişâh huzurunda mükerreren fasıllar yapan ve beş yüzden ziyade besteleri olan Şair Nazım Yahya ve şöhreti zamanımıza kadar gelen ve büyük besteleriyle asırları dolduran esirciler kethüdası Buhurizâde Itrî Mustafa Efendi (vefatı 1123 H. - 1711 M.) manzum ve matbu Sahilnâme'yi kaleme alan şair ve musiki üstadı Fenni Mehmed Dede (vefatı 1127 H.-1715 M.) ve 1137 H. - 1724 M.'te vefat eden Çinicizâde Hattat Abdurrahman Efendi ve III. Ahmet zamanında baş hanende ve iki yüzden ziyade eseri olan Hasan Ağa ve yine enderun musiki üstadlarından hem bestekâr ve hem de ney ve keman üstadı Hattat İsmail Ağa (vefatı 1136 H. - 1723 M.), nazarî ve amelî musikişinas olan III. Ahmet zamanında hayatta olan Kemanî Ahmed Vürudî Çelebi ve 8Nevşehirli Damat İbrahim Paşa|Damat İbrahim Paşa] meclisi müdavimlerinden değerli hanende ve bestekâr Reşid Çelebi ve yine o devirde enderunda yaşamış olan Mevlevî Tanburi Derviş Ömer ve mevlevî kudümzenlerinden, Ali Çelebi, Galata mevlevihanesi şeyhi Nâyi Osman Dede (vefatı 1142 H. - 1729 M.), III. Ahmet'in imamı Bûhir Abdurrahman Efendi, XVIII. asrın ilk yarısında gelmiş olan değerli musiki üstadlarından idiler.

* * *

Süleymaniye kütüphanesinde Esad Efendi kitapları arasında 3436 numaralı mecmuada "Cümle makamat pişrevleriyle ve musannifleriyle beyan olunur. Neylerde ve sair sazlarda çalınan pişrevlerdir ki zikrolunur" başlıklı olarak pek çok bestekârın eserleri ve besteledikleri makamlar beyan edilmektedir. Bu mecmuanın az kısmı XVI. asır sonlarıyla XVII. asırda gelen musikişinaslar olup mühim kısmı 1150 ilâ 1160 (1737-1747) arasında bulunmuşlardır.

XVIII. asrın ikinci yarısında gelmiş olan musikişinaslar ve bestekârlar arasında bestekâr olarak I. Mahmut (vefatı 1168 H.-1754 M.), şeyhülislâm Ebu İshakzâde Mehmed Esad Efendi (vefatı 1166 H. - 1753 M.) ve iki defa şeyhülislâm olup musikide yeniden makam icadına muktedir olduğu söylenen Damadzâde Feyzullah Efendi (vefatı 1175 H. - 1761 M.) Halep ve Bursa kadılıklarında bulunarak üç lisanda şair ve aynı zamanda değerli musiki üstadı olan, talik hattatlarından Eyyüblü Derviş Mustafa Efendi (vefatı 1174 H. - 1760 M.) ve (I. Abdülhamit zamanında müezzinbaşı ve III. Selim zamanında birinci imam ve aynı zamanda III. Selim'in musiki hocası olan Kırımlı Hafız Ahmed Kâmili Efendi (vefatı 1233 H. - 1818 M.) ile Haham Musi, Kömürcü Hafız ve Tanburi Eyyüb Ağa, saz üstatlarından Kemani Hızır Ağa, A'ma Corci ve Ortaköylü Musevi Tanburi Hoca İshak, gerek beste ve gerek sazda en yüksek mevkii almış olan III. Selim (vefatı 1222 H.-1807 M.) gelmişlerdir.

Şehzadeliği zamanında kendisini musikiye vererek bir hayli kâr, beste ve şarkılarını bu inziva âleminde yapan III. Selim, yukarıda adı geçen Kırımlı Ahmed Kâmilî Efendi ile Tanburi Hoca lshak'tan ders görüp, gerek bestekârlıkta ve gerek tanburda ve hattâ neyde üstad olmuştur.

III. Selim o tarihe kadar bilinen musiki makamlarının haricinde olarak meydana koyduğu suzidilâra makamında peşrev, beste, mevlevî âyini, yörük ve saz semaileri bestelemiştir. Bunlar arasında âyin-i şerif-i Mevlevî, bu pâdişâhın musikideki dehasının şaheseridir; çünkü suzidilâra makamı, rast, buselik ve hüseynî gibi yekdiğerine ters olan üç makamın meze ve telifinden hasıl olmuştur. Bundan başka, Isfahan-ı cedid, hicazeyn, şevkidil arzbar, buselik, nevakürdi, gerdaniye kürdi, hüseynî kürdi terkipleri de aynı kudrettedir. III. Selim'in icadettiği diğer makamlardan şevkidil, acem buselik, şevkitarab makamlarında ve diğer pesendide, şehnaz, şevkefza makamlarında nefis eserleri vardır.

Bu XVIII. asrın sonlarında yetişmiş olan ve adları kısmen yukarıda yazılan ve vechi arazbar makamını tertib eden Tanburî Hızır Ağa, İshak ve A'ma Corci'den başka Tanburî Vardakosta Ahmed Ağa, Arif Mehmed Ağa, Ankaralı Hacı Sadullah Ağa ve suzidil makamını meydana koyan Abdülhalim Ağa ve ferahfeza makamını icadeden Seyyid Ahmed Ağa, III. Selim'in saltanatının ilk devirlerinde yetişmiş olan değerli musiki üstadlarından idiler.

Bursa'da Narlı mahallesinde Emirülenari dergâhı şeyhi Mehmed Fahrüddin Efendi tarafından 1263 H. - 1847 M. senesine kadar yazılan, Bursa'da vefat eden maruf şahsiyetleri havi Gülzar-ı Evliya isimli eserde bir hayli musikişinas ve bestekârların isimleri geçmektedir.

Bize her konuda çekinmeden yazabilirsiniz